4.2. Huyện Vĩnh Cửu

IV.2. Huyện Vĩnh Cửu:

Diện tích tự nhiên: 1.073,18 km2.

Diện tích đất canh tác: 15.983 ha.

Diện tích đất do địa phương quản lý: 14.272 ha.

Dân số (01/04/1999): 98.643 người.

Cộng đồng các dân tộc: Kinh (8.907 hộ), Châu Ro (325 hộ), Châu Mạ (4 hộ), Stiêng (33 hộ), Khme (192 hộ), Chăm (15 hộ), Hoa (1.483 hộ), Nùng (203 hộ).

Tôn giáo: Phật (5.611 hộ), Công giáo (2.609 hộ), Tin Lành (50 hộ), Cao Đài (143 hộ).

 


Là một trong những địa bàn hình thành thôn làng từ buổi đầu khai hoang. Năm 1820, các làng Bình Ý, Bình Lợi, Tân Triều Đông, Tân Triều Tây, Tân Định, Vĩnh An... Đã có trong danh mục làng xã của Gia Định Thành thông chí, lúc đó thuộc tổng Phước Vinh, huyện Phước Chánh. Theo địa bạ 1836, phần lớn địa bàn Vĩnh Cửu lúc ấy thuộc tổng Phước Vinh Hạ (huyện Phước Chánh) gồm 18 thôn: An Lộc Đông, Bình Lợi, Bình Thạnh, Long Phú, Tân Huệ Đông, Tân Quan Đông, Bình An Chánh, Bình Lục, Bình Thảo, Phú Thạnh, Tân Lộc Tây, Tân Quang Trung, Bình An Thượng, Bình Ninh, Long Khánh, Tân Định, Tân Quan Chánh, Xuân Hòa... Huyện lỵ huyện Phước Chánh ở Bến Cá (Tân Triều). Những năm 1863 - 1887, một số thôn chia về tổng Phước Vinh Trung: Bình Thạnh, Bình Ý, Bửu Long, Tân Phong, Tân Triều Đông, Tân Triều Tây, Thạnh Phước, Thới Sơn... số còn lại ở tổng Phước Vinh Hạ. Năm 1948, Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam bộ chia quận Châu Thành xã Bình Trước thành thị xã Biên Hòa, các xã còn lại hợp thành huyện Vĩnh Cửu (lấy tên 1 thôn có nhiều thành tích kháng chiến của xã Tam Hiệp). Năm 1963, chính quyền Diệm lập huyện Công Thanh, phần lớn lãnh thổ huyện Vĩnh Cửu thuộc huyện Công Thanh. Năm 1985 huyện Vĩnh Cửu đổi thành Thị xã Vĩnh An, đến năm 1994 trở lại huyện Vĩnh Cửu. Huyện Vĩnh Cửu hiện có 1 thị trấn và 9 xã:

1. Thị trấn Vĩnh An.

2. Xã Bình Hòa.

3. Xã Bình Lợi.

4. Xã Phú Lý.

5. Xã Tân An.

6. Xã Tân Bình.

7. Xã Thạnh Phú.

8. Xã Thiện Tân.

9. Xã Trị An.

10. Xã Vĩnh Tân.

Huyện Vĩnh Cửu là xứ sở có nhiều thành tích kháng chiến, nơi ra đời Chi bộ Cộng sản đầu tiên của Biên Hòa (Chi bộ Bình Phước - Tân Triều 1935), sau đó trở thành vùng kháng chiến kiên cường trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Phong trào học sinh chống Pháp cũng bắt đầu tại đây. Chiến khu Đ nổi tiếng có sự đóng góp quan trọng của lòng đất, lòng dân huyện Vĩnh Cửu. Thành tích kháng chiến huyện Vĩnh Cửu được ghi nhận, 7 đơn vị được tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân:

 

Nhân dân và lực lượng vũ trang

Tuyên dương

Xã Thiện Tân.

Xã Trị An.

Huyện Vĩnh Cửu.

Xã Bình Lợi.

Xã Phú Lý.

Xã Tân An

Xã Tân Bình

Xã Thạnh Phú

6/11/1978

29/1/1996

29/1/1996

29/1/1996

29/1/1996

02/08/1998

02/08/1998

01/06/1999

           

Các Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trưởng thành từ cuộc sống kháng chiến huyện Vĩnh Cửu: Trần Công An (Hai Cà), Nguyễn Văn Bình...

Huyện Vĩnh Cửu là huyện khó khăn trong tỉnh, đất rộng người thưa, đất rừng do các lâm trường quản lý là chính, hậu quả chiến tranh nặng nề, sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu, năng suất chưa cao, năm 1995 sản lượng qui thóc đạt 32.984 tấn, năm 1997 có tăng hơn 4.000 tấn nhưng vẫn không đủ tiêu dùng trong huyện. Nông sản nổi tiếng của huyện Vĩnh Cửu có bưởi Tân Triều gồm nhiều loại, trong đó bưởi ổi để lâu ăn rất ngon, người Hoa thích mua để ăn dần từ Rằm tháng Mười đến Rằm tháng Giêng, bưởi đường da láng đang đắt hàng trên thị trường; bưởi đường lá cam đạt nhiều giải cao tại các hội thi về cây ăn trái...

Từ năm 1984, huyện Vĩnh Cửu được chứng kiến, tham gia cuộc ra quân thu dọn lòng hồ Trị An xây thủy điện Trị An. Nhà máy thủy điện Trị An công suất 400.000 MW với 4 tổ máy, bắt đầu phát điện từ 1988, trở thành cơ sở công nghiệp điện lớn nhất ở Nam bộ. Hồ Trị An, do tác động của công trình thủy điện Trị An biến hồ thiên nhiên thành hồ nhân tạo với diện tích 32.000 ha tạo nhiều nguồn lợi về môi sinh, thủy nông, điều hòa mực nước sông Đồng Nai; trong đó các đảo nổi như Đảo Ó, Đồng Trường được khai thác du lịch sinh thái. Các lâm trường: Hiếu Liêm, Mã Đà trên địa bàn huyện Vĩnh Cửu đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp trồng và bảo vệ rừng. Làng dân tộc Lý Lịch gồm hơn 300 hộ người Châu Ro có nhiều thành tích kháng chiến, hiện còn lưu truyền nhiều giá trị văn hóa mang bản sắc của một tộc người bản địa ở Đông Nam bộ.

Làng thôn huyện Vĩnh Cửu được lập lâu đời nên có nhiều đình, chùa. Theo khảo sát năm 1997, trên địa bàn huyện có 20 ngôi chùa cổ trong đó chùa Hội Phước (xã Tân Bình, người Pháp đã phát hiện có tượng thần Ganessa), 19 ngôi đình cổ; xã có nhiều đình nhất tỉnh là Tân Bình với 12 ngôi đình. Nhà thờ Tân Triều xây 1788 cũng được xem là một trong những nhà thờ có sớm ở Nam bộ, chứng tích của các họ đạo du nhập thời khai hoang.

Trên địa bàn huyện Vĩnh Cửu, Chiến khu Đ là di tích lịch sử quan trọng, được xếp hạng di tích quốc gia tháng 12 năm 1998, hệ thống địa đạo Suối Linh, địa đạo Căn cứ Khu ủy Miền Đông và khu rừng tái sinh đang được tôn tạo, giữ gìn, thu hút nhiều người du khảo và tìm hiểu về lịch sử Cách mạng.

Comments