1702 - 1711

1702

Mùa Thu, năm Hiển Tông Hoàng đế thứ 11 (1702), bọn hải phỉ là Tô - lợi già - thi người Man An - liệt (English: người Anh), năm người xưng là năm ban cùng đồng bọn 200 tên đem thuyền đến chiếm đảo Côn Lôn, kết trại sách, hàng hóa châu báu chất như núi, bốn mặt đều có bố trí súng đại bác. Côn Lôn lúc bấy giờ thuộc về dinh Trấn Biên. Trấn thủ dinh Trấn Biên đương thời là Trương Phước Phan đem việc ấy tâu về, chúa sai Phan tìm kế diệt bọn ấy. Phan chiêu mộ 15 người Đồ Bà (Java) bí mật giả tới đầu hàng chúng, rồi nhân đêm tối phóng hỏa đốt chết nhất ban, nhị ban, bắt sống được ngũ ban; còn hai tên tam ban và tứ ban ra biển chạy trốn. Phan được tin báo lập tức sai binh thuyền ra Côn Lôn thu hết vàng lụa lấy được đem nộp, được chúa trọng thưởng. Đây là trận đánh thắng quân xâm lược phương Tây đầu tiên trong lịch sử.

1708

Mùa Thu năm Mậu Tý, năm Hiển Tông Hoàng đế thứ 17 (1708), Mạc Cửu cùng bọn thuộc hạ là Trương Cầu, Lý Xá đem ngọc lụa tới cửa Khuyết dâng biểu xưng thần, xin làm Hà Tiên trưởng; chúa Nguyễn Phước Châu sắc cho làm đất phụ thuộc, gọi là trấn Hà Tiên, phong cho Mặc Cửu làm Tổng binh, ban cho ấn thụ. Cửu về trấn xây thành quách, dựng doanh trại, xếp đặt liêu thuộc, đặt nhiều quán khách để đón tiếp hiền tài, dân chúng đến Hà Tiên lập nghiệp ngày càng đông đảo; đất Hà Tiên trở thành một đô hội nhỏ ở Gia Định. Mạc Cửu có vợ là Nguyễn thị Lẫm, người xứ Đồng Môn, Trấn Biên.

- Tháng giêng, chúa Nguyễn Phước Châu sai quan làm duyệt tuyển lớn từ Thuận Hóa đến Gia Định, tất cả 13 trường duyệt tuyển.

- Tháng 7, Ác man ở Lũ bá, Bà Rịa và bọn man Nam Bàn quấy rối cướp bóc dân ở biên thùy. Chúa Nguyễn sai Câu Kê ở Quảng Nam dinh là Hòa Đức (không rõ họ) đem quân bản dinh đi đánh dẹp.

1710

Chúa Nguyễn Phước Châu ban biển sắc tứ cho chùa Vạn An ở thôn Phước An, huyện Phước An (nay thuộc Bà Rịa): Giữa khắc 5 chữ “Sắc tứ Vạn An tự”; bên phải khắc 8 chữ “Vĩnh Thạnh, lục niên thất nguyệt, cát nhật”; bên trái khắc 8 chữ: “Quốc chủ Thiên túng đạo nhân ngự đề”.

1711

Tháng 8 âm lịch, chúa Nguyễn lệnh cho chia ruộng đất, bãi tô thuế lao dịch trong 3 năm cho dân phiêu tán ở hai dinh Trấn Biên và Phiên Trấn để dân ổn định sản xuất và thiết lập thôn phường (BNLS 332)

- Chúa Nguyễn Phước Châu sai Tướng thần lại ty Thuần Đức sang Chân Lạp chiêu tập những dân xiêu tán của ta. Bấy giờ họ đã dần dần trở về. Phó tướng Trấn Biên dinh là Nguyễn Cửu Vân thường bắt họ làm việc riêng,  nhiều người sinh oán. Chúa quở trách: “Khanh là một tướng, chế ngự một phương, sao không nghĩ lấy sự vỗ về làm trọng mà chỉ mưu lợi cho mình ? Những dân xiêu tán kia mới về, thất sở đã lâu, nay lại sai bắt quấy nhiễu thì họ chịu sao nỗi ?”, lại ra lệnh cho hai dinh Trấn Biên và Phiên Trấn rằng: Phàm dân lưu tán mới trở về thì chia ruộng đất để thiết lập thôn phường, tha các thứ binh đao, tô thuế trong 3 năm, do đó dân đều yên nghiệp làm ăn.

- Tháng 10, Nặc Thâm từ Xiêm về cùng Ốc nha Cao La Hâm mưu hại Nặc Yêm. Nặc Yêm sai người Ai Lao là Nặc Xuy-bồn-bột chạy qua hai dinh Trấn Biên và Phiên Trấn xin quân cứu viện. Phó tướng Nguyễn Cửu Vân và Tổng binh Trần Thượng Xuyên đem việc báo lên. Chúa cho thư trả lời: “Nặc Yêm theo mệnh xưng thần nên phải yên cử dung nạp. Nhưng Nặc Thâm là con Nặc Thu, mà Nặc Thu không bỏ triều cống, sao nỡ đem quân đánh được. Bọn khanh nên xét kỹ tình hình bên giặc mà tùy cơ ứng biến, khiến cho Nặc Thâm bỏ mối thù oán mà Nặc Yêm cũng được bảo toàn. Đó là thượng sách !”

Comments