1776

1776

Cuối năm 1775, Lý Tài làm phản Tây Sơn về hàng tướng Nguyễn là Tống Phước Hiệp ở Phú Yên. Đến giữa năm 1776, Tống Phước Hiệp đem theo Lý Tài, kéo quân từ Bình Khang về cứu viện cho Duệ Tông Nguyễn Phước Thuần ở Sài Gòn. Lúc bấy giờ quân Đông Sơn (ngụ ý đối nghịch với Tây Sơn) do Đỗ Thành Nhơn chiêu mộ được ở Ba Giồng, gồm 3000 người đã đánh bại Nguyễn Lữ. Kế đó, Tống Phước Hiệp chết, Đỗ Thành Nhơn khinh Lý Tài là hàng tướng, gọi Lý Tài là đồ chó lợn không thể dùng được, nên Lý Tài căm giận đem quân bản bộ của mình là đội quân Hòa Nghĩa chiếm cứ vùng thượng lưu Khe Lồ (suối Lồ Ồ) thuộc tổng An Thủy, huyện Bình An, Trấn Biên đến vùng núi Chiêu Thái (Châu Thới) ở huyện Phước Chánh thuộc Trấn Biên làm phản. Lý Tài tụ tập thêm người Hoa trong vùng sung vào đội ngũ được 8000 người, chia quân theo 4 sắc cờ: Lý Hiền tướng quân lãnh cờ vàng; Vương Nam tướng quân lãnh cờ trắng; Lâm Tân tướng quân lãnh cờ hồng; Trần Hổ tướng quân lãnh cờ màu lam. Lý Tài còn mộ bắt người Minh Hương / Thanh Hà cùng bọn côn đồ vô lại lấy hiệu là Trung đạo quân, chiếm huyện Bình An hoành hành cướp phá, bắt được người thì chúng mổ bụng ăn gan, ăn cả thịt, dữ tợn thái quá không đâu sánh bằng.

Tháng 8, tướng quân Đông Sơn Đỗ Thành Nhơn cùng 5 tướng của mình là Đỗ Hoàng, Đỗ Kỵ, Đỗ Bố, Đỗ Nhơn đem quân đến đánh. Bọn Lý Tài rút về nương cậy thế hiểm yếu của núi Châu Thới. Binh Hòa Nghĩa dùng mác nhọn 8 thước, lưỡi mác như cái dao cá, dùng chém và đâm đều được cả; lại dùng dao lá bài, súng bắn chim làm món sở trường. Khi ra trận lại cột giấy kim ngân, chỉ tiền vào cổ để biểu thị là phải chết. Còn binh Đông Sơn lấy Ngũ Nhan liệu (?) bôi mặt cầm cây đuốc dầu rái và cây sào, cột dây mây có gai vào chót sào thả thòng xuống như đuôi chim trĩ, lại dùng phốc đao và đoản đao làm chiến kỹ sở trường. Hai bên giao chiến ở chợ Bình Tiên. Quân Hòa Nghĩa trá bại dụ quân Đông Sơn đến núi Châu Thới, phục binh sẵn ở cầu Tân Bản, nổi dậy đánh giết, binh tướng Đông Sơn tử thương không kể xiết. Bọn Đỗ Hoàng chạy lui vô Sài Gòn. Quân Hòa Nghĩa kéo đến đóng ở chợ Băng Bột toan tính kế đánh úp Phiên Trấn. Kịp khi đó Đông cung Nguyễn Phước Dương vào Gia Định, xin Duệ Tông Nguyễn Phước Thuần sai Nguyễn Danh Khoáng đến dụ Lý Tài, nhưng Lý Tài ngờ vực giữ Khoáng trong quân, kéo hết quân bản bộ về Sài Gòn đưa xa giá Duệ Tông đi lánh, rước về Du Miệt (Thủ Dầøu Một); rồi sau lại về Sài Gòn, hội các quan tại chùa Kim Chương: Duệ Tông nhường ngôi cho Đông cung Nguyễn Phước Dương. Dương xưng là Tân Chính vương, tôn Duệ Tông Nguyễn Phước Thuần làm Thái Thượng Vương; kế thăng Tôn Thất Chí làm Thiếu phó, Tôn Thất Xuân làm Chưởng cơ, Lý Tài làm Bảo giá Đại tướng quân, Tống Phước Đạm làm Giám quân, Trần Văn Hòa làm Tham mưu nội điện.

Nội bộ phe Nguyễn lủng củng, phe Đông Sơn và Hòa Nghĩa phân liệt thành thù địch. Hai chúa bất lực, dân chúng Trấn Biên, Sài Gòn điêu đứng.

Ngày 8-2, Nguyễn Lữ đem thủy binh vào Gia Định, đánh chiếm Sài Gòn và 3 dinh Trấn Biên, Phiên Trấn, Long Hồ. Nguyễn Phúc Thuần bỏ chạy. Nguyễn Lữ lấy 200 thuyền lương đưa về Qui Nhơn.

Tháng 5, Nguyễn Lữ bất ngờ đánh vô Gia Định. Chưởng cơ Hựu Đức hầu Tống Phước Hựu chỉ đem một số quan binh bảo vệ Nguyễn Phước Thuần chạy qua Trấn Biên dinh, đóng ở Đồng Tràm ([1][4]) rồi chiêu mộ binh cần vương để tiêu trừ quân địch. Vậy nên Thạch Huyền Cai đội Phương Danh hầu Đỗ Thành Nhơn đem 3000 binh của bọn hổ tướng là Nguyễn Huỳnh Đức, Trần Búa, Đỗ Vàng, Đỗ Tai, Võ Nhàn, Đỗ Bảng thuộc Nghĩa Lữ Đông Sơn – xưng là Đông Sơn Thượng tướng quân, chặt cây, vác sào, bôi áo, vẽ mặt rồi từ Ba Giồng cuồn cuộn kéo vào thành Gia Định. Nguyễn Lữ rút về Qui Nhơn.

– Lê Quí Đôn viết Phủ biên tạp lục, trong đó cho biết: Ở hai huyện Tân Bình và Phước Long “gieo một hộc thóc thì gặt được 100 hộc”. Thóc ở Gia Định rất rẻ: “1 quan tiền mua được 16 đấu thóc”.

– Hòa thượng Thành Nhạc - Ẩn Sơn, thiền sư khai sơn chùa Châu Thới viên tịch. Đệ tử lập tháp ở gần chùa để thờ. Tục truyền, Hòa thượng Thành Nhạc hay xuống Bến Ngựa sông Đồng Nai để tắm nên sau này, các đệ tử lập thêm chùa Long Thiền (nay thuộc xã Bửu Hòa/TP.Biên Hòa); sau khi tháp trên núi hư, đệ tử lại dựng tháp vọng ở chùa Long Thiền để thờ. Hòa thượng Thành Nhạc - Ẩn Sơn là Tổ của các thiền sư trụ trì tại các chùa trong vùng: Long Thiền, Phước Tường (Thủ Đức), Long Hưng, Hiển Lâm (Hóc Ông Che ở Hóa An)...



(1) Đại Nam thực lục: I, 256: đến dinh Trấn Biên, “dừng chân ở Đồng Lam, nay là Hải Động”

Comments