1803

– Tháng giêng:

* Lệnh tổ chức duyệt tuyển từ Quảng Bình vào Nam: Lấy năm Mậu và Quí làm khóa, mỗi dinh đặt một trường để thi hành. Phép duyệt tuyển là nhằm thải người già, điều thêm hạng tráng vào.

* Lệnh miễn tiền khoán kho (khoán khố) cho Gia Định (Vốn ở các dinh Gia Định, những người làm đồn điền, là dân trong đinh thì mỗi năm thu trên 1 quan, là người Thanh (hiểu là người Hoa) thì thu tiền 2 quan để dùng vào việc sửa chữa kho công – gọi là tiền khóan khố).

* Sắc cho từ Quảng Bình vào Nam trả hết ruộng hoang đã bị Tây Sơn lấy làm “quan điền trang” và chiếu theo từng hạng công tư mà thu thuế.

* Tha thuế thân 5 năm cho các thợ, binh, dân ở Gia Định.

– Tháng 2. Định phép thuế tô dung: 1/ Thuế ruộng thì từ Quảng Bình vào Gia Định và các đạo Long Xuyên, Kiên Giang. 2/ Thuế thân thì các xã, thôn, phường từ Quảng Bình đến Gia Định qui định: a/ Tráng hạng: Chánh hộ 1 quan 6 tiền, khách hộ 1 quan 4 tiền; b/ Quân hạng: Chánh hộ 1 quan 4 tiền, khách hộ 1 quan 2 tiền; c/ Dân hạng: chánh hộ 1 quan 2 tiền, khách hộ 1 quan cộng tiền dầu đèn, tiền chuỗi mây đều 1 tiền; d/ Hạng dân đinh và lão tật: chính hộ 8 tiền, khách hộ 7 tiền cộng tiền dầu đèn và chuỗi mây 30 đồng; ba hạng cố, cùng, đào đều được miễn.

* Gia Định gạo kém, dân đói. Sai tấn thủ (quan coi giữ cửa biển) xem xét thuyền buôn, không cho chở trộm gạo thóc ra nước ngoài.

– Tháng 3. Ban lệnh khai khẩn thêm ruộng hoang ở Gia Định: Sai các Lưu trấn chiêu tập cùng dân, cấp cho thóc của nhà nước cho đi khẩn trị; lại sai quan các dinh chia nhau đi đôn đốc, xem chất đất nên trồng gì thì trồng thứ ấy. Có ruộng bỏ hoang không cày ấy thì có tội.

– Tháng 4. Sai các dinh ở Gia Định chiêu tập quân dân xiêu tán (những người vì chiến tranh trốn tránh nơi sâu để khỏi bị phu dịch).

– Tháng 7:

* Sai Cai cơ thuộc nội Nguyễn Văn Đức quản giữ 3 đạo Cần Giờ, Vũng Tàu và Đồng Tranh. Văn Đức tâu rằng: “Cần Giờ trước có quân 3 đội Bình Hải, gần đây trốn đi gần hết. Xin ra lệnh cho Cai đội Tiền Thủy là Bùi Văn Hạnh mộ dân ngoại tịch lập làm đội Bình Hải cho lệ thuộc vào để sai khiến”. Gia Long y cho.

* Tổng binh Cai cơ làm Lưu thủ  Trấn Biên là Võ Tiến Đẩu chết. Lấy Cai cơ Nguyễn Văn Triêm làm Lưu thủ Trấn Biên.

* Cấp tiền gạo cho các biền binh Gia Định nghĩ ở quê quán: Tổng cộng chi 30.000 quan và 30.000 phương gạo.

– Tháng 11. Quan Lưu trấn là Nguyễn Văn Nhân tâu: “Xin định lại giáo điều khiến cho học trò có đường tiến tới”. Gia Long chấp thuận. Phép học định ra mỗi xã chọn một người đức hạnh văn học, được miễn dao dịch, khiến dạy bảo con em trong địa phương. Người từ 8 tuổi trở lên thì vào tiểu học rồi đến học sách Hiếu kinh, Trung kinh; 12 tuổi trở lên, trước học Luận ngữ, Mạnh Tử rồi tới Trung dung, Đại học; 15 tuổi trở lên, trước học Thi thư, sau học Dịch lễ, Xuân Thu, học kèm Chư tửsử. Ai dám đánh bạc, uống rượu và hát xướng thì cáo với quan trừng trị để răn kẻ lười biếng.

Comments