1821 - 1822

1821

- Tháng Giêng. Biên Hòa bị lụt lớn, dân đói. Minh Mạng sai xuất tiền gạo phát chẩn.

- Tháng 3:

* Trấn thủ Biên Hòa là Tống Văn Khương, Ký lục là Hoàng Công Xuân, Cai bạ là Bùi Phụ Đạo vì trước đây tự tiện cho bắt binh dân làm việc riêng cho Hoàng Công Lý (1), nay việc bị phát giác đều bị bãi chức. Lấy Vệ úy vệ Dương Võ quân thần sách là Trần Phúc Trung làm Trấn thủ Biên Hòa, Ký lục Biên Hòa là Bùi Đức Minh làm Cai bạ, Thiêm sự bộ Công là Trương Quang Hải làm Ký lục. Phúc Trung đến lỵ sở chưa bao lâu thì chết.

* Chuẩn cho dân thành Gia Định (tức các trấn ở Nam kỳ) được nộp tiền thay thế vải trắng. Lệ cũ: Dân biệt nạp thì vải trắng mỗi người hàng năm phải nộp 2 tấm 15 thước; nay nộp thay bằng 8 quan tiền.

- Tháng 4. Minh Mạng nhận thấy đồn điền ở Gia Định số người ngày càng đông thêm mà ngược lại đinh tịch (số dân đinh đăng ký vào sổ) không tăng nên ban dụ cho quan ở thành Gia Định xem xét kỹ tình trạng này: cái gì tăng thì tốt hơn?. Lê Văn Duyệt tâu: “Dân Gia Định phần nhiều là dân giang hồ trú ngụ, đặt ra đồn điền để dồn bọn du thủ cho nương tựa vào đồng ruộng vốn là phép tốt. Nếu không cho đồn điền tăng tục thêm dân thì bọn ấy đi lại không định, sợ hoặc để lụy cho dân. Nhưng tránh chỗ nọ đến chỗ kia cũng là việc thường tình của người ta. Đồn điền nhiều thì hộ khẩu lại ít dần đi, lấy đâu mà bổ sung vào chỗ thiếu cho binh tịch?. Vậy từ nay, ai có xin sung đồn điền thì xin hỏi ngay hương lý nếu muốn để người ấy đăng tịch ở làng thì trả họ về dân, nếu không muốn thì cho lưu ở đồn điền, đều cho tùy tiện”. Vua nhận lời tâu.

- Tháng 9. Mở Ân khoa thi Hương ở các trường Gia Định, Thanh Hoa, Thăng Long, Sơn Nam. Trường Gia Định đỗ Hương cống 16 người.

- Tháng 11. Lấy Vệ úy vệ Hữu Bảo nhất thuộc Hữu quân là Khâm sai Chưởng cơ Nguyễn Văn Tuyên làm Trấn thủ Biên Hòa.

1822

- Minh Mạng chuẩn định 2 cơ Phiên bình tiền hậu và 5 đội Phiên vũ nhất, nhị, tam, tứ ngũ đều ở cơ Biên Hùng, trấn Biên Hòa được dư khóa lệ về đội trưởng.

- Tháng 9:

* Đổi danh hiệu đồn điền ở 4 phủ thuộc thành Gia Định. Nguyên từ đầu đời Gia Long, các trại đồn điền biệt nạp lấy tên huyện hay tổng sở tại để gọi, số đinh chỉ ghi vào sở thuế. Đến nay, thành thần biên chế thành từng hiệu nên xin đặt tên hiệu theo ngạch binh: Tân Bình đổi thành Gia Bình (3 hiệu, 22 trại, 750 người); Phước Long (thuộc Biên Hòa) đổi thành hiệu Gia Phước (1 hiệu, 4 trại, 138 người); Định Viễn đổi thành Gia Viễn (14 hiệu, 142 trại, 6.174 người); Kiên An đổi thành Gia An (8 hiệu, 79 trại, 2.641 người).

* Đổi định tên trạm từ Quảng Đức vào đến Hà Tiên, trở ra đến Sơn Nam. Riêng Biên Hòa có 5 trạm: Biên Thuận, Biên Thạnh, Biên Long, Biên Phước, Biên Lễ.

- Tháng 10. Lấy Trấn thủ Định Tường là Nguyễn Văn Phong làm Trấn thủ Biên Hòa.

- Tháng 11. Thành thần Gia Định tâu xin lương phát 17.600 người binh dân hai trấn Phiên An và Biên Hòa, mỗi 500 người dồn làm một toán, mỗi toán 10 đội, mỗi đội 4 thập, chia làm 3 phiên, đào lấy đá ong để dự bị việc đắp thành. Vua Minh Mạng cho rằng công trình ấy nặng nhọc nên dụ sai ưu cấp cho tiền gạo và răn bảo phải dè dặt sức dân, chớ đốc thúc nghiêm ngặt mà nhọc dân.

- Tháng 12. Bắt đầu đặt chức Tri phủ ở 4 phủ Tân Bình, Định Viễn, Phước Long, Kiến An thuộc Gia Định. Lấy Hàn lâm Biên tu là Hà Quyền, Phan Hữu Tỉnh, Vũ Đức Khuê, Phan Bá Đạt thăng bổ. Minh Mạng dụ rằng: “Dân Gia Định thích việc nghĩa, dễ dạy bảo. Nay bắt đầu đặt phủ trị, cho bọn người thử việc hành chánh, phảo lo tuyên dương đức hóa, khuyên bảo thói hay, cho xứng ý trẩm.” (ĐNTLCB,  tập VI, tr 126).



(1) Hoàng Công Lý là Phó Tổng trấn thành Gia Định bị tội tham nhũng, tang vật đến 2 vạn quan tiền. Sau bị tội, đình thần nghị án khép tội chết, bèn đem giết, tịch thu tài sản trả lại cho binh dân.

Comments