1836

1836

- Minh Mạng chuẩn từ Quảng Nam đến các tỉnh Nam kỳ cần cấp đủ thạch cơ điểu sang. Tỉnh Biên Hòa có 2 cơ tả, hữu được phát 200 thạch cơ điểu sang, 144 thương dài, giáo cạnh mộc côn, dao mỏ dài, phác đao mỗi thứ 20 cái; chiêng trống, truyền thanh thau mỗi thứ 1 cái, trống nhỏ (tả cơ có 6 cái, hữu cơ không). Biên Hòa tả, hữu 2 thủy vệ đều 100 thạch cơ điểu sang, 100 thương dài; mộc côn phác đao dài mũi mỗi thứ 20 cái, kỳ đao 4 cái, chiêng trống mỗi thứ 1 cái. Cấp lưu trữ tại tỉnh 100 thạch cơ điểu sang phòng bị.

- Minh Mạng chuẩn y thời hạn đi đường từ kinh sư trở vào Nam. Trong đó, từ kinh sư đến Biên Hòa gồm: Lệ đưa ngựa phi là 6 ngày 2 giờ. Lệ tối khẩn là 8 ngày 11 giờ. Lệ khẩn vừa là 10 ngày 6 giờ. Lệ đi thường là 13 ngày 1 giờ.

- Theo lệ ban phái đi thú ở Nam kỳ, Biên Hòa cắt 300 biền binh hợp cùng quân lính các nơi khác nhau về phòng thủ Gia Định.

- Minh Mạng chuẩn cho Biên Hòa cắt 20 biến binh trông giữ số thóc trưng thu tăng gấp bội ở Biên Hòa.

– Tháng giêng. Lệnh kén lính ở 4 tỉnh Biên Hòa, Gia Định, Vĩnh Long và Định Tường vì số lính ở các tỉnh còn ít; tiêu chuẩn chọn 5 đinh kén 1 lính. Khi danh sách tuyển lính dâng lên, riêng Biên Hòa 1.820 người, được đặt làm 2 cơ: Biên Hòa tả, Biên Hòa hữu và 2 Thủy cơ Biên Hòa tả, Biên Hòa hữu.

* Gọi Án sát Biên Hòa Nguyễn Viễn Du về kinh, đổi Thự Lang trung bộ Hộ là Trần Ngọc Hào làm Thự Án sát Biên Hòa.

– Tháng 2. Sai quan đi kinh lý Nam kỳ: Bộ binh cơ mật đại thần Trương Đăng Quế, Lại bộ Thượng thư Nguyễn Kim Bảng (sau Bảng bị bệnh, Trương Minh Giảng thay), Thự Lễ bộ Thị lang Tôn Thất Bạch và Thự Thông Chánh sứ Nguyễn Đắc Trí. Mục đích chính là lập địa bạ ruộng đất ở 6 tỉnh Nam kỳ, đồng thời xem xét “mọi việc quân dân, hễ điều hại thì nên bỏ, điều lợi nên làm đều lần lượt tâu lên mà làm”.

– Tháng 3. Bố chánh Biên Hòa Phạm Duy Trinh trong tập thỉnh an có nói: “Dân trong hạt ngày một đông mà đất xơ xác dần. Có một dải ven rừng núi Chủ Chân (Chứa Chan ?) rộng bát ngát màu mỡ. Xin ra lệnh cho dân khai khẩn nộp thuế. Ai có sức làm được từ 40 mẫu trở lên thì miễn cho đi lính và diêu dịch trong một năm”. Minh Mạng chuẩn cho: “Xét thấy chỗ đất hoang ấy bao nhiêu mẫu, mộ dân ngoại tịch lập ấp, liệu xem sức làm được đến đâu thì cho khẩn đến đó. Sau khi thành ruộng, chiếu theo lệ đánh thuế. Còn số dân chiêu mộ và số ruộng khai khẩn thì làm sổ tâu lên”.

– Tháng 4. Kinh lược sứ Nam kỳ, Trương Đăng Quế tâu: “Lính mới tuyển ở Gia Định, Biên Hòa đã dần đủ số. Còn việc đo đạc ruộng đã làm thử chỗ gần, thấy dân tình cũng có một vài người không vui, nhưng phần đông đều muốn đo đạc. Vì Nam kỳ chứa chất tệ hại đã lâu, cường hào cậy mạnh bá chiếm, người nghèo không đất cắm dùi. Có kẻ biệt xã chiếm ruộng đất xã khác mà xã sở tại lại phải tá ngụ để cày cấy và ở (...)” (ĐNTLCB, đệ nhị kỷ, quyển CLXVIII)

- Minh Mạng có dụ về việc binh đinh mới chọn ở các tỉnh Gia Định, Biên Hòa, Vĩnh Long, Định Tường thuộc Nam kỳ gộp cả lại vào ngày 1 tháng tư thao diễn. Đến ngày 1 tháng 5 chia làm 3 ban, lần lượt thay đổi. Mỗi ban có lính mới, lính cũ lẫn lộn nhau cốt được đủ cơ, đủ vệ.

– Tháng 5. Tri huyện Phước An (Biên Hòa) là Lê Công Huy có con công trắng. Nhân Thi lang nội các Nguyễn Tri Phương đi việc công về kinh nhờ đem tiến. Vua Minh Mạng bảo: “Loài cầm này trẫm vốn không quí, nhưng từ xưa cũng cho là điều lành. Vậy thưởng cho 10 lạng bạc”.

Nam kỳ Kinh lược sứ là Trương Minh Giảng và Trương Đăng Quế tâu: “...Đất Nam kỳ lục tỉnh nhiều đường sông, mọi người đều có thuyền, dân lười biếng trốn tránh việc đi lính và diêu dịch, côn đồ nhân sơ hở mò mẫm đều do đấy. Vậy xin phàm tất cả thuyền bè mới cũ của dân đều cho trình sở tại để cấp bài chỉ để cắm ở mũi thuyền, hoặc là khắc chữ (ghi khắc tên xã, thôn) ở mũi thuyền. Lại chia đặt việc tuần sông, liệu thiết lập đồn Xích hậu (tuần tra do thám) xét kẻ nào đội tên giả mạo thì bắt tội. (...) Muốn phân biệt thuyền từng tỉnh hạt thì xin sơn màu sắc ở mũi thuyền để tiện nhận biết: Gia Định đầu thuyền sơn tuyền màu đỏ, Biên Hòa là kiêm hạt cũng sơn màu đỏ ngoài viền màu đen. Vĩnh Long mũi thuyền sơn tuyền màu đen, Định Tường là kiêm hạt cũng sơn đen ngoài viền màu hồng; Trấn Tây và An Giang mũi thuyền sơn tuyền màu lục, Hà Tiên là kiêm hạt cũng sơn lục ngoài viền đỏ...” Vua chuẩn y lời tâu.

* Cho nguyên Án sát Biên Hòa là Nguyễn Viễn Du biện lý công việc bộ Lễ.

– Tháng 6. Việc đo đạc ruộng đất ở Nam kỳ lục tỉnh đã hoàn tất. Trước ruộng đất nộp thuế là linh 20.197 sở, 13 dây, 8 khoảnh và hơn 3.464 mẫu. Nay đạc thành các hạng ruộng đất đã hơn 630.075 mẫu. Lại nguyên ruộng trước có linh 65 sở nay khám thành 1.017 cái ao cá.

* Qui định lệ thuế thuyền đi sông ở Lục tỉnh Nam kỳ: Đặt các tấn sở ở các sông Lục Tỉnh  (Biên Hòa có các tấn Định Quan, Bình Lợi, An Lợi, Phước Thuận và các thủ sở ở sông Phước Châu, Phước Lễ) và các thuyền buôn đi ngang tấn phận thì thuyền có bề ngang 4 thước trở lên, đánh thuế 1 quan 5 tiền; 5 thước trở lên thì 3 quan; 6 thước trở lên thì 3 quan. Nếu thuyền Biên Hòa đi An Giang buôn bán phải qua năm ba tấn sở thì chỉ phải nộp thuế ở tấn sở đầu, các chỗ khác cũng suy theo lệ này. Thuyền chở gạo thóc hoặc qua lại thường chở đồ lặt vặt thì miễn thuế.

– Tháng 8. Định lại thuế đất ở Nam kỳ: Không kể các đẳng hạng (nhất, nhị, tam), chỉ phân biệt ruộng cỏ hay ruông núi, nếu là ruộng công thì cũng 2 loại ruộng cỏ công và ruộng núi công và thuế thì cũng không biệt công tư mà thu nhất loạt.

+ Ruộng cỏ mỗi mẫu / năm thu thóc tô 26 thưng.

+ Ruộng núi mỗi mẫu / năm thu thóc tô 23 thưng.

+ Tiền thập vật đều thu 3 tiền.

+ Đất trồng dâu, mía, trầu, mỗi mẫu / năm thu thuế 2 quan tiền.

+ Đất trồng khoai, đậu, thổ trạch mỗi mẫu / năm thu 8 tiền.

+ Vườn hồ tiêu mỗi mẫu / năm thu 30 thưng hồ tiêu.

+ Ruộng muối mỗi mẫu/năm thu 7 phương muối.

+ Đầm ao thì giá thuế do các quan xem xét lớn nhỏ mà định thuế (biểu thuế trên đến năm sau (1837) mới thi hành (năm nay vẫn theo biểu thuế cũ, nhưng thóc được giảm 2/3; đến năm 1838 lại giảm 1/3; và đến 1839 mới thu cả)

– Tháng 10. Điều động quân dân 4 tỉnh Gia Định, Biên Hòa, Vĩnh Long, Định Tường xây đắp lại tỉnh thành Gia Định (thôn Hòa Mỹ, huyện Bình Dương). Quân dân Biên Hòa huy động 500 người.

* Định lệ hàng năm thu mua sản vật ở tỉnh từ Quảng Nam trở vào Nam đến Hà Tiên (...) Bình Thuận: Ngà voi, gỗ mun, ván gỗ táu, gỗ tử thuận; Biên Hòa: Vây cá, bong bóng cá, sừng hươu, nhung hươu, ngà voi, sừng tê, da tê, đường cát 10 vạn cân, các hạng ván gỗ táu, gỗ tử thuận; Gia Định: Da hươu, sừng hươu, nhung hươu, hạt sen, hải sâm. Vây cá, bong bóng cá, ngà voi, da tê, sừng tê, gân hươu, đậu khấu, da ngựa rừng, binh lang 1 vạn cân, các hạng gỗ táu, gỗ tử thuận...

– Tháng 12. Chuẩn cho bộ Binh bàn kỹ việc sang năm tổ chức khoa thi võ.

* Ban các sách Ngũ kinh tứ thư đại toàn, Tứ thư nhân vật bị khảoThi vận tập yếu cho các học đường ở kinh và các tỉnh (Quốc tử giám và Học chánh cùng Giáo thụ, Huấn đạo ở các tỉnh, cộng 1170 bộ).

Comments