1833

1833

- Minh Mạng chuẩn về việc cấp tín bài ở các kỳ, các tỉnh trực; tỉnh Biên Hòa được cấp 5 chiếc tín bài bằng ngà, giao cho quan Tuần phủ chuyên giữ.

- Tỉnh Biên Hòa được dự trữ 6.000 cân diêm tiêu và 1.200 cân lưu hoàng về việc chia cấp thuốc nổ.

- Tháng 3. Từ Phú Yên trở vào Nam đến Hà Tiên, dân cư các hạt có nhiều đồng ruộng xen kẻ vào núi rừng thường có thú dữ làm hại. Vua sai Binh bộ truyền dụ các quan tỉnh xét các thôn ấp ở ven rừng núi thuộc hạt mình thì chọn phái binh và dân, hễ ai biết bắn súng điểu sang thì liệu cấp cho súng và thuốc đạn để bắn giết thú dữ trừ hại cho dân. Phàm ai giết được hổ dữ thì chiếu lệ thưởng cho; bắn được tê giác và voi thì mang ngà và sừng đến nạp quan, còn lại thì mua bán với nhau. Việc chi thuốc đạn mỗi năm mỗi lần ghi vào sổ chi dùng.

- Tháng 5. Thăng Lê Văn Lễ làm Án sát Biên Hòa.

* Sai các tỉnh Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang; mỗi tỉnh chọn một đội Hồi Lương thuộc tỉnh mình chuyển giao cho Hà Tiên để lập Biên Lương. Dồn hai đội Nhất, Nhị trong Giáo Dưỡng binh thuộc thành Gia Định cũ làm đội Tường Thiện thuộc Định Tường, hai đội Ngũ và Lục làm đội Long Nghị thuộc Vĩnh Long và hai đội Tam, Tứ thì bổ vào hai đội Nhị và đội Bát thuộc cơ Biên Hòa.

* Lê Văn Khôi nguyên là Vệ úy vệ Minh Nghĩa thuộc Tả quân, nổi dậy chiếm giữ tỉnh thành Phiên An.

* Vũ Quýnh, Thự Tuần phủ Biên Hòa tâu: “Các viên tỉnh phái là Trần Văn Khanh – Quản cơ Biên Hùng, Nguyễn Văn Khiển – suất đội Tượng cơ, đem binh và voi đi Phiên An cứu ứng, mới đến Trung Thôn, huyện Bình Phú thuộc tỉnh thì gặp Phó Lãnh binh (của Phiên An) chạy đến đóng quân ở đó... Hiện thanh thế của giặc (tức Lê Văn Khôi) càng lúc càng lớn. Vả lại binh tình có ít, không lấy đâu phái thêm được. Hiện để Trần Văn Khanh lưu lại đóng giữ địa phận, đốc sức quân và dân đóng đồn ở bến đò Bình Đồng Đông thôn. Lại phái Phó Quản cơ Ngô Văn Hóa coi quản binh thuyền đến ngả ba sông Nhà Bè để chặn đường giặc đến. Lại thông báo cho Bình Thuận và Định Tường phái binh đến tiếp ứng, chờ binh 2 tỉnh đến hiệp lực để tiến đánh.

* Cử Nguyễn Văn Thị, Vệ úy Tam vệ Kinh tượng sang làm Lãnh binh Biên Hòa, chuyên coi các Tượng cơ của Biên Hòa và Phiên An.

* Lê Văn Khôi kéo quân đánh Biên Hòa. Thự Tuần phủ Vũ Quýnh, Án sát Lê Văn Lễ, Lãnh binh Hồ Kim Tuyền, Quản cơ Biên Hùng Trần Văn Khanh đều bỏ chạy. Tỉnh lỵ bị thất thủ. Minh Mạng ban dụ cách chức tất cả quan chức Biên Hòa bỏ chạy này, nhưng vẫn cho lưu dụng ở trong quân để “gắng sức chuộc tội”.

- Tháng 6. Lực lượng nổi dậy của Lê Văn Khôi ở Phiên An phát triển rất mạnh. Triều đình sai phái quân triều và các tỉnh tiến đánh, nhưng chưa có kết quả. Thự Tuần phủ Biên Hòa là Vũ Quýnh, Án sát Lê Văn Lễ tâu rằng: “Lãnh binh Bình Thuận Lê Văn Nghĩa và nguyên Án sát Tôn Thất Gia đã đem viện binh đến trạm Biên Long (thuộc huyện Phước An) đóng đồn trại để tìm cách đánh lực lượng nổi dậy ở Phiên An. Nhưng trạmï, đường thủy không giao thông được, nhiều lần phát đệ các chỉ dụ và công văn đi các tỉnh Long Tường, An Giang đều không được nên bị đọng lại.

* Thự Tuần phủ Biên Hòa Vũ Quýnh cùng 500 quan quân Bình Thuận từ Biên Long tiến đánh Biên Hòa, Án sát Lê Văn Lễ ở lại giữ kho đạo Hưng Phước và tái chiếm được tỉnh lỵ; nguyên trước đó Lê Văn Khôi sai Trần Minh Thiện chiếm giữ Long Thành. Quýnh cùng lãnh binh Bình Thuận là Lê Văn Nghĩa và nguyên Án sát Tôn Thất Gia đốc quân và voi tấn công đánh bại được Thiện; rồi thừa thắng đến thẳng tỉnh lỵ. Trấn thủ Biên Hòa của Lê Văn Khôi là Lê Đắc Lực cùng Hiệp trấn Đỗ Văn Dự đã bỏ chạy trước. Minh Mạng được tin cho Vũ Quýnh, Lê Văn Lễ phục chức cũ và ban lệnh cho họ phải thiết lập đồn lũy cho kiên cố ở ngay tỉnh lỵ và ở đối ngạn Bình Đồng, đồng thời chia phái binh, voi, thuyền phòng giữ.

* Lực lượng nổi dậy ở Phiên An do Thái Công Triều cầm quân đánh chiếm các tỉnh Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên.

- Tháng 7. Lực lượng nổi dậy của Lê Văn Khôi lại tấn công chiếm Biên Hòa, nhưng không thành công. Trước đấy, khi quan quân triều đình chiếm lại Biên Hòa thì ngoài biền binh Biên Hòa còn được tăng cường từ kinh đô. Đoàn Dũ, Phó Vệ úy Cẩm Y, Phan Văn Song, Thự phó Vệ úy doanh Vũ Lâm và Nguyễn Văn Thị mới được bổ nhiệm làm Lãnh binh Biên Hòa cùng với lính voi ở các tỉnh lục tục kéo đến. Tất cả chia nhau đi Bình Đồng lập đồn lũy để phòng thủ. Vũ Quýnh phái Quản cơ Trung Hùng là Trần Văn Khanh đem binh thuyền án ngữ cửa sông Phước Long (tức Đồng Nai). Vừa gặp 5 chiếc thuyền của phe nổi dậy từ Nhà Bè đến, Khanh bèn bỏ thuyền chạy. Lực lượng phe nổi dậy tiến thẳng đến tỉnh lỵ Biên Hòa.

Nguyễn Văn Thị cỡi voi đi trước, kế đó là Vũ Quýnh và Phái viên Lê Đức Tiệm cũng dẫn quân chống cự. Mặt khác, Lãnh binh Phiên An là Lê Sách cũng đốc thúc biền binh ra đánh và quân Bình Thuận từ đồn Bình Đồng cũng kéo ra tiếp ứng. Quân nổi dậy bị thua phải rút lui. Hôm sau, quân nổi dậy tấn công đồn Bình Đồng. Quân triều đình thiệt hại nặng vì bị phục kích ở đường cái quan. Quân nổi dậy tập hợp 8 thuyền tiến sát tỉnh lỵ Biên Hòa, bắn đại bác vào, nhưng bị quân của triều đình phản công nên phải rút lui.

* Minh Mạng ra lệnh điều các lực lượng tập trung vào Biên Hòa để chuẩn bị đợt tấn công vào thành Phiên An: 1/ Phó Vệ úy Thủy sư Đỗ Chiêm Phác lấy quân dân đem súng đại luân xa, súng quá sơn và thuốc đạn ở thuyền lên đường bộ hỏa tốc chuyển đến quân thứ . 2/ Điều hết số voi trong định ngạch ở 2 tỉnh Bình Thuận và Khánh Hòa đưa đến Biên Hòa. 3/ Lệnh cho Thự Thống chế Thần sách Trung doanh là Hoàng Đăng Thuận dùng ngựa trạm mau đến quân thứ , sung chức Tham tán đại thần, quản lãnh biền binh 5 vệ mới đặt: Nghiêm Oai, Hùng Oai, Tráng Oai, Phấn Oai, Thần Oai, theo Thảo nghịch tướng quân Phan Văn Thúy đánh giặc; 4/ Phái 60 biền binh vệ Cẩm Y cỡi thuyền tuần hải, đem 5 cổ súng quá sơn bằng đồng và thuốc đạn kèm theo súng theo quân của Hoàng Đăng Thuận và Đoàn Dũ.

* Án sát Biên Hòa Lê Văn Lễ bị cách chức, cho làm tiền khu để ra sức chuộc tội; đổi Bộ binh Thự Hữu thị lang Hoàng Văn Đàm làm Án sát Biên Hòa.

* Quân nổi dậy do Hậu quân Phó tướng Nguyễn Văn Bột kéo 19 thuyền chia làm 3 ngả đánh vào mặt tiền, tả, hữu; đánh chiếm tỉnh lỵ Biên Hòa. Lê Văn Khôi cử Nguyễn Văn Bột làm Trấn phủ, Hồ văn Hãn làm Tuyên phủ, Hoàng Kim Lượng làm Phó Tuyên phủ, đóng giữ Biên Hòa.

* Phan Văn Thúy và Trương Minh Giảng đánh phá được lực lượng nổi dậy của Lê Văn Khôi do Lưu Tín chỉ huy ở trạm Biên Long (huyện Phước An).

* Thự Tuần phủ Biên Hòa Vũ Quýnh và Lãnh binh Nguyễn Văn Thị, Phó Vệ úy Cẩm Y Đoàn Dũ, Lãnh binh Phiên An Lê Sách, phái viên Lê Đức Tiệm, Phạm Duy Trinh và biền binh của các đạo từ Biên Hòa lui đến trạm Biên Long hội với đại binh của Phan Văn Thúy và Trương Minh Giảng.

* Ngô Bá Tuấn nguyên Án sát Định Tường đã bị cách chức. Quân triều đình đánh chiếm lại được Định Tường.

– Tháng 8. Thự Án sát Vĩnh Long là Doãn Uẩn đánh chiếm lại được tỉnh thành Vĩnh Long.

* Án sát tỉnh An Giang là Bùi Văn Lý tái chiếm được tỉnh An Giang, Hà Tiên.

* Bộ binh của Nam kỳ Thảo nghịch hữu đạo Tham tán Trương Minh Giảng và Hoàng Đăng Thận lấy được tỉnh lỵ Biên Hòa.

* Minh Mạng ra lệnh cho Án sát Biên Hòa là Hoàng Văn Đản về tỉnh cung chức. Liệu tính để tiền và gạo dự trữ ở Biên Long theo mức thường giao cho 400 biền binh đóng giữ, còn thừa đều chuyển vận hết về Biên Hòa.

* Bổ Thống chế Nguyễn Văn Trọng, Chưởng phủ sự làm Tổng đốc Định Biên (Gia Định – Biên Hòa); Án sát Biên Hòa Hoàng Văn Đàn thăng làm Thự Bố chánh Gia Định; Thự Lễ khoa cấp sự trung là Phạm Duy Trinh thăng làm Án sát Biên Hòa.

* Nam kỳ Thảo nghịch hữu đạo tướng quân Nguyễn Văn Trọng, Tham tướng Trương Minh Giảng và Hoàng Đăng Thận đem đại đội quân voi từ Bình Đồng (Đồng Cháy) qua sông tiến đóng ở phía bắc cầu Cao Miên (cầu Bông, Bình Thạnh TP. Hồ Chí Minh) rồi kéo quân đánh nhau với phe nổi dậy ở Bình Hòa không phân thắng bại; đạo quân triều đình của Lê Sách và Nguyễn Văn Đoài kéo xuống hướng cầu Tham Lương đánh xuống Đồng Tập Trận và kéo vào phố Sài Gòn (Chợ Lớn Q5, TP.Hồ Chí Minh). Thủy quân triều đình do Trần Văn Năng và Tống Phước Lương tấn công đồn Giao Khẩu đến đậu ở Bến Nghé... Cuộc chiến giữa quan quân triều đình và lực lượng nổi dậy của Lê Văn Khôi đã chuyển xuống địa bàn Gia Định. Biên Hòa đã không còn là chiến trường nóng bỏng nữa. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, lương tiền, thuốc đạn, súng ống đều do tỉnh Biên Hòa tiếp tế.

* Minh Mạng truyền lệnh cho quan tướng Thực hiện chủ trương gọi là việc “thiện  hậu” ở Nam kỳ: Khen thưởng quân quan có công trong việc đàn áp cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi; bắt tội những người hưởng ứng cuộc nổi dậy; tổ chức lại việc binh lương, dồn dân ngoại tịch vào đội làm lính để tăng quân số trong cuộc công hãm thành Phiên An (Gia Định, Vĩnh Long, Định Tường, An Giang thì mỗi tỉnh 2 cơ; Biên Hòa, Hà Tiên mỗi tỉnh 1 cơ – tức 10 đội x 50 người).

* Lực lượng nổi dậy của Lê Văn Khôi cố thủ thành Phiên An. Quân triều đình bao vây cô lập và tìm cách tấn công, nhưng đều không có kết quả.

- Cấp cho từ Quảng Nam vào đến Hà Tiên, mỗi tỉnh một hàn thử biểu.

- Tháng 12. Hơn 100 chiếc binh thuyền Xiêm xâm phạm tỉnh Hà Tiên. Hà Tiên thất thủ. Trương Minh Giảng và Nguyễn Xuân đem quân xuống An Giang để phòng thủ. Minh Mạng sai Thự Tuần phủ Biên Hòa là Vũ Quýnh tập họp lấy 1000 hay bảy tám trăm binh dõng kéo đến Gia Định tham gia việc quân.

* Giặc Xiêm chia 2 đường xâm phạm đường Châu Đốc. An Giang thất thủ.

* Trương Minh Giảng và Nguyễn Xuân đánh bại giặc Xiêm ở Thuận Cảng, hạ được đồn giặc ở tả hữu bờ Thuận Cảng (Đông Xuyên) và thiêu hủy 15 thuyền giặc. Đây là trận đánh thắng lợi đầu tiên.

* Định lại khóa lệ (thể lệ sát hạch để thăng chức) về các chức danh đội trưởng và ngoại ủy đội trưởng thuộc về các vệ, cơ, đội trong kinh và ngoài các tỉnh. Tỉnh Biên Hòa lúc này có 1 cơ Biên Hùng (gồm 10 đội), 2 cơ Biên Sai tả hữu, cơ Biên Hòa và Thủy cơ (mỗi cơ 10 đội), 2 đội tượng cơ và đội Pháo thủ, cùng 2 đội Hồi lương (dồn bổ)

- Tháng 12. Giặc Xiêm xâm lấn Trấn Tỉnh thuộc Nghệ An; ở quân thứ Thuận Cảng (An Giang), Tống Phước Long và Trần Văn Trí cùng Trương Minh Giảng, Nguyễn Xuân tiến công giặc Xiêm, nhưng không đạt kết quả.

* Thự phủ Biên Hòa Vũ Quýnh tâu nói: “Đã bắt hơn 200 hương dõng thuộc tỉnh, quyền đặt làm 5 đồn trung, tiền, tả, hữu, hậu, dồn thành đội ngũ chia sai đóng đồn canh giữ theo những chỗ xung yếu trong tỉnh hạt”. Minh Mạng dụ sai: Trích lấy 1500 người, theo chỉ trước, Vũ Quýnh đích thân đốc suất tiến đến quân thứ Gia Định để theo tướng quân và tham tán sai đi phái canh giữ; còn 500 hương dõng lưu lại ở tỉnh để tuần tiễu.

* Lê Văn Khôi chết trong thành Phiên An. Lực lượng nổi dậy suy tôn con Khôi là là Lê Văn Cù 8 tuổi làm nguyên soái; Nguyễn Văn Trắm làm điều khiển.

Comments