1849 - 1852

1849

– Tháng giêng. Mỗi năm hạn định Nam kỳ tải về kinh 30.000 phương gạo trắng, 30.000 hộc lúa.

– Tháng 2. Hoãn đòi lính thiếu ngạch cho 85 xã thôn ở tỉnh Biên Hòa bị điêu háo là 3 năm. Xã Khánh Vân, dân lưu tán mới về cũng cho hoãn 2 năm.

– Tháng 4. Hoãn thu thuế thiếu cho 121 xã, thôn, phường, ấp bị điêu háo ở tỉnh Biên Hòa. (Hạng điêu háo quá lắm hoãn 3 năm; hạng quá, vừa, hoãn 2 năm, hạng vừa hoãn 1 năm rưỡi).

– Tháng 6. Người Thanh đến tự nguyện lưu ở 6 tỉnh Nam kỳ, hễ đích xác là có dân trong bang hay dân Minh Hương ở hạt ấy bảo nhận, thì cho phép trú ngụ ở đấy và khoan miễn thuế lệ 3 năm. Trong đó hoặc có người nào xin vào sổ dân trong bang, hoặc xin chiểu các chỗ đất bỏ không để lập ấp khẩn ruộng chịu thuế, đều cho tùy tiện.

– Tháng 12. Án sát Biên Hòa Lê Di đổi bổ đi Gia Định. Lang trung ở ty Văn tuyển bộ Lại là Ngô Bá Hi điều bổ vào chỗ khuyết ở Biên Hòa. (Hi vốn Tú Tài xuất thân được Trương Đăng Quế đề cử để sung vào chỗ khuyết. Nguyễn Tri Phương cũng khen Bá Hi là người hạnh kiểm, cho là phải. Từ á khanh trở xuống có nhiều người bảo hiện nay hạng tứ phẩm dự có khoa mục, thực thụ lâu năm còn nhiều, không muốn cử Bá Hi. Sau lại lấy cớ, các người thực thụ lâu năm còn liên quan đến các việc về nghị xử, hoặc vì còn liên quan đến các vụ tiền công chưa xong nên bàn để bổ Bá Hi vào chức trên).

1850

– Tháng 1. Tả hữu trực kỳ và 6 tỉnh Nam kỳ từ năm ngoái đến nay nhân dân nhiễm khí dịch lệ nặng. Bộ Hộ tính có 586.460 người chết, lúa ruộng phần nhiều thu hoạch kém.

* Tha thuế lệ 5 năm cho thôn Linh Chiểu Tây (thuộc huyện Khương An, phủ Phước Long tỉnh Biên Hòa) là quê ngoại nhà vua.

– Tháng 10. Ra lệnh chỗ nào phàm đất không trồng được dâu, người không quen nuôi tằm, thì đình sở nuôi tằm của công. Bấy giờ các tỉnh Gia Định, Biên Hòa, Vĩnh Long, Hà Tỉnh, Quảng Trị, Nghệ An, Hưng Hóa, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Cao Bằng đều đình cả.

– Tháng 11. Nguyễn Tri Phương xin sửa sang 2 việc ở 6 tỉnh. Họp những dân nghèo túng cho đi làm đồn điền. Việc kén lính xin có sổ Hộ, sổ Binh chia thành định hạn (Như Gia Định, Vĩnh Long, An Giang thiếu hơn 5 phần thì lượng giảm cho mỗi tỉnh 3 phần; còn lính thì cần phải đủ 7 phần. Định Tường, Hà Tiên thiếu hơn 4 phần, lượng giảm cho mỗi tỉnh 2 phần, còn lính cần phải đủ 8 phần. Biên Hòa thiếu hơn 3 phần, lượng giảm cho 1 phần; còn lính cần phải đủ 9 phần). Vua Tự Đức ra lệnh cho theo như nghị thi hành.

– Tháng 12. Sai Nguyễn Tri Phương duyệt khí giới quân lính trong 6 tỉnh Nam kỳ.

1851

Vua Tự Đức cho bỏ hai huyện Phước Bình và Long Khánh qui về phủ Phước Long và Phước Tuy kiêm nhiếp; Nghĩa An nhập về Bình An kiêm nhiếp.

– Tháng 1. Đình lính thú năm nay cho 6 tỉnh Nam kỳ và Hà Nội, Nam Định.

* Xuống dụ cho 6 tỉnh Nam kỳ đều chọn giản binh ở các vệ, cơ, đội nào lấy người khỏe mạnh sung làm lính Tuyển phong.

* Kinh lược sứ Nam kỳ Nguyễn Tri Phương tâu xin chọn phái binh biền ở ty Hộ Vệ, ty Cảnh Tất hoặc doanh Thần Cơ am tường mức độ bắn súng lấy 12 tên, hậu cấp tiền gạo, chia đi 6 tỉnh, mỗi tỉnh 2 tên, đốc đồng với suất đội pháo thủ chuyển việc diễn tập, cần phải trong 1 năm đã tập bắn quen thạo, thì người chọn phái đi lại trở về hàng ngũ. Vua theo lời.

* Quân dân các tỉnh Nam kỳ điêu háo. Vua sai Nguyễn Tri Phương đốc đồng với tỉnh thần xét kỹ trù nghĩ, giả hạn cho 6 tháng phúc tâu.

– Tháng 2. Cho Phan Thanh Giản làm Kinh lược sứ Tả kỳ lãnh Tổng đốc Bình Phú đổi sung Kinh lược phó sứ Nam kỳ; nhưng lãnh Tuần phủ Gia Định, kiêm coi các đạo Biên Hòa, Long - Tường và An – Hà.

– Tháng 4. Bỏ lệ cấm bán muối ở Nam kỳ sang Cao Miên, việc chuyên chở muối đi bán qua Cao Miên từ đó thông thương.

– Tháng 7. Đặt trường giao dịch ở 3 sở Tân Lại, Tân Định, Tân Thuận tỉnh Biên Hòa. Đổi thuế sản vật của dân Man làm thuế đầu nguồn, cho phép dân lãnh trưng nộp thuế. 1/ Sở Tân Lại nguyên ngạch dân Man hàng năm nộp 122 cân sáp ong; nay châm chước giảm làm đồng niên nộp 80 cân sáp ong; 2/ Sở Tân Định nguyên ngạch dân Man hàng năm nộp 26 cân sáp ong, 1.350 nhựa trám; nay châm chước giảm làm đồng niên nộp 20 cân sáp ong, 100 cân nhựa trám, 50.000 sợi mây; 3/ Sở Tân Thuận, nguyên ngạch dân Man hàng năm nộp 180.000 sợi mây; nay châm chước giảm làm đồng niên nộp 15 vạn sợi. Nguyên ngạch thuế đinh của dân Man bỏ đi.

1852

– Tháng 4. Tuần phủ Biên Hòa Ngô Văn Địch vì thuộc biền (binh lính của mình) có ý dung túng kẻ buôn thuốc phiện lậu bị phát giác ra. Vua sai phạt bổng của Địch. Khoa đạo Vương Sỹ Kiệt giữ lời tâu không bằng lòng phạt bổng. Vua nói rằng Khoa đạo nói phải, bèn ra lệnh tiêu bỏ chỉ trước đi, rồi chuẩn cho bộ Hình nghị lại. Bộ Hình tâu lên Địch phải giáng, đổi đi nơi khác.

– Tháng 9. Cho Hộ bộ Hữu thị lang sung biện các vụ là Nguyễn Cửu Trường thăng bổ Tuần phủ tỉnh Biên Hòa.

– Tháng 12. Đình việc tuyển lính duyệt đinh về sang năm cho xứ Nam kỳ  (vì cớ đương đổi dồn binh đinh).

Comments