1874 - 1880

1874

(15 - 3) Hòa ước Giáp Tuất ký giữa Lê Tuấn, Nguyễn Văn Tường thay mặt triều đình Huế và thiếu tướng Dupré.

Hòa ước gồm 22 khoản, trong đó khoản 5 liên quan đến Biên Hòa:

“Ba ngôi mộ của họ Hồ ở làng Linh Trung, làng Tân Mỹ, tỉnh Biên Hòa, sẽ không được xâm phạm đến, đào lên phá hủy. Sẽ cấp một khoảng đất 100 mẫu cho các ngôi mộ họ Hồ. Hoa lợi đất ấy sẽ dùng tu bổ phần mộ và nuôi dưỡng những gia đình lo việc gìn giữ. Đất ấy sẽ miễn thuế và người các gia đình ấy sẽ khỏi phải đóng thuế thân, khỏi đi lính và xâu bơi”.

(31 - 8) Hiệp định về thương mại giữa Pháp và Việt Nam ký kết tại Sài Gòn trong đó điều 5 nói về việc buôn bán giữa Biên Hòa và Bình Thuận.

Để bổ túc cho Hiệp ước ký kết ngày 15 – 3 - 1874 thay thế Hòa ước năm 1862, Hiệp ước thương mại này giải quyết bốn vấn đề lãnh thổ, ngoại giao, thương mại và tôn giáo, liên quan tới Biên Hòa, hòa ước Giáp Tuất 31 – 8 - 1874. điều 5 nói :

“Hàng hóa qua lại bằng đường bộ hai tỉnh Bình Thuận, Biên Hòa, trước kia hoặc có chịu, hoặc không chịu món thuế gì, nay cứ để y như cũ, không tăng giảm, hạn một năm sau khi hổ giao thương ước này sẽ định điều lệ. Tuy nhiên, những kẻ buôn ngựa ở đất An Nam đem đến bán ở Biên Hòa , sẽ chiếu lệ thuế hiện hành, không được nặng thêm”. (Phan Khoang, Việt Nam Pháp thuộc sử, 1971, tr. 242).

1875

(21 - 1) Tổng thống Pháp ra sắc lệnh thành lập Ngân hàng Đông Dương (Banque de l’Indochine) và giao độc quyền phát hành giấy bạc cho Ngân hàng Đông Dương.

* Thực dân Pháp qui định về thể thức khai thác rừng ở Nam kỳ; thiết lập đội ngũ nhân viên kiểm lâm và đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của viên tham biện sở tại (Administrateur des affaires indigènes); thiết lập Ủy ban lâm nghiệp thường trực do 1 viên thanh tra làm Chủ tịch.

1876

(5 - 1) Đô đốc Duperré, Tổng chỉ huy lực lượng viễn chinh Pháp tại Nam kỳ ra nghị định phân chia toàn bộ Nam kỳ thành 4 khu vực hành chánh lớn (circonscription administrative): Sài Gòn, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Bassac. Mỗi khu vực này lại chia ra thành nhiều tiểu khu hành chánh (arrondissement administratif). Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Tây Ninh, Bà Rịa, Gia Định thuộc khu vực Sài Gòn.

1877

(6 - 3) Tổng thống Pháp ra sắc lệnh cho áp dụng bộ Hình luật của nước Pháp vào Nam kỳ và các thuộc địa của Pháp.

1878

Dân số hạt Biên Hòa (1/5 hạt thuộc khu vực) gồm có huyện Phước Chánh, huyện Long Thành. Dân số :60.832, 16 tổng, 205 làng, 5 nhà trạm, 2 trường học, 6 chợ (Tân Uyên, Long Thành, Bà Rịa, Chợ Bến, Chợ Đồn, Bến Cá).

Phụ chú:

1915: Biên Hòa là 1/20 tỉnh của Nam kỳ. Dân số: 13.441. 10 tổng Việt, 1 tổng Miên, 6 tổng thượng, 166 làng.

1920: Dân số: 117.111. 170 làng (An Gén. LC, 1920, tr 129).

1925: Dân số: 130.892. 160 làng (An Gén. LC, 1925, tr, 147).

1931: Dân số: 117.734. 230 làng. 10 tổng Việt, 2 tổng Miên, 10 tổng thượng (An, Gén, LC 1931, tr, 209).

– Thống đốc Nam kỳ ra nghị định: 1/ Kể từ ngày 1 – 1 - 1882, các công văn, nghị định, quyết định, bản án, lệnh... đều phải viết bằng chữ quốc ngữ, các bảng niêm yết công khai cùng đều viết bằng chữ quốc ngữ. 2/ Kể từ ngày 1 - 1 - 1882, chỉ những ai biết chữ quốc ngữ mới được bổ dụng vào các cơ quan cai trị cấp phủ, huyện, tổng và mới được xét tăng trật.

1879

(17 - 3) Thực dân Pháp thiết lập Sở Học chính Nam kỳ (Service de l’Instruction Publique) và đặt chương trình giáo dục Pháp – Việt ở Nam kỳ: 1/ Sơ học (hệ 3 năm), nhận học sinh từ 10 – 14 tuổi, qua kỳ thi tuyển (chữ Hán, chữ quốc ngữ không bắt buộc); các môn học: ngữ Pháp bằng tiếng Pháp, 4 phép tính, tương quan hệ thống đo lường Pháp – Việt, chữ Hán (học Tứ Thư); chữ quốc ngữ (tập đọc và tập tường thuật); 2/ Tiểu học (hệ 3 năm), nhận học sinh từ 12 – 17 tuổi và phải qua kỳ thi các môn học ở cấp I. Chương trình học: Pháp văn, số học, hình học, địa lý.

(13 - 5) Tổng thống Pháp ký quyết định bổ nhiệm Le Myre de Viler làm Thống đốc Nam kỳ. Đây là Thống đốc dân sự đầu tiên thay thế cho thời kỳ Đô đốc.

(6 - 10) Le Myre de Viler ra nghị định thành lập tại Nam kỳ một Tòa án Tối cao xét xử các công việc bản xứ (Tribunal des affaires indigènes) và cử một quan tòa chuyên nghiệp người Pháp phụ trách.

1880

Biên Hòa và Bà Rịa là hai hạt (arrondissement) trong số 20 hạt thuộc khu vực (Circonscription) Sài Gòn.

(8 - 2) Tổng thống Pháp ký sắc lệnh thành lập Hội đồng thuộc địa Nam kỳ (Conseil Colonial) có chức năng tư vấn về thuế, ngân sách, phân chia khu vực hành chánh.

(16 - 3) Sắc lệnh cho áp dụng bộ Hình Luật (có sửa đổi nhiều) của người Pháp đối với người “bản xứ” và người châu Á ở Nam kỳ.

(15 - 11) Thống đốc Nam kỳ Le Myre de Viler ra nghị định qui định về cách thức đánh thuế ruộng và thuế thân ở Nam kỳ: Thuế ruộng đánh theo hạng tốt xấu; thuế thân đánh bình quân theo đầu người, mỗi nội đinh 1$ / năm.

Comments