D. Một số hiện tượng thời tiết nguy hiểm

MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG THỜI TIẾT NGUY HIỂM


I. Dông và gió mạnh:

Dông là hiện tượng phóng điện (sấm, sét) trong những đám mây vũ tích, loại mây phát triển theo chiều thẳng đứng rất mạnh mẽ (Cb) hoặc giữa đám mây đó với mặt đất. Dông hình thành nhờ sự phát triển mạnh của đối lưu trong các đám mây có dung lượng ẩm cao.

Dông ở Đồng Nai chủ yếu có liên quan tới hệ thống gió mùa mùa hạ. Dông cũng có khi xuất hiện do sự lấn tới của các khối không khí khác nhau hoặc do sự hấp thụ nhiệt không đồng đều của mặt đệm (gọi là dông nhiệt). Thực tế dông thường xuất hiện do sự kết hợp của cả hai nguyên nhân, động lực và nhiệt lực.

Bình quân hàng năm ở Đồng Nai có từ 80 - 140 ngày có dông. Vùng cao nhiều hơn,100 - 140 ngày có dông ; vùng thấp 80 - 120 ngày.

Từ tháng 4 (đôi khi tháng 3) đã có thể có dông. Những tháng đầu mùa mưa thường ít nhưng mạnh. Dông xuất hiện cao điểm là các tháng 5,6. Cuối mùa mưa số ngày có dông giảm.

Thời gian xuất hiện dông trong ngày chủ yếu vào khoảng từ 12 - 21 giờ. Trong các hệ thống thời tiết có nhiễu động lớn thì dông xảy ra bất kỳ giờ nào trong ngày.

Dông kèm theo gió giật thường từ cấp 6 đến cấp 7, một vài trường hợp cá biệt ở Đồng Nai đã ghi nhận được gió mạnh đến 30m/s tương đương cấp 11. Song phạm vi ảnh hưởng và mức độ tác hại rất hẹp so với bão. Trường hợp hãn hữu còn xuất hiện vòi rồng, khi đó sẽ gây tác hại lớn hơn.

Bảng 15: Tốc độ gió mạnh nhất và hướng (m/s)

ĐỊA ĐIỂM

BIÊN HÒA

LONG KHÁNH

TRỊ AN

LA NGÀ

Hướng

SW

SW, W

SW

SE,SW

Tốc độ gió

25

18

30

18

Dông kèm theo mưa rào gọi là mưa dông. Mưa dông thường có cường độ lớn, chỉ trong một vài giờ có thể lượng mưa tới trên trăm milimét. Ở Đồng Nai, mưa dông đầu mùa thường có gió mạnh đến rất mạnh, trong mấy năm gần đây đôi khi còn kèm theo mưa đá. Hạt mưa đá nhỏ (đường kính 0,5 - 1 hoặc 2 cm), mật độ thưa nên tác hại ít.

Trong cơn dông thường hay có sét. Sét là hiện tượng phóng điện giữa đám mây dông với mặt đất vào những nơi vật tích điện có mật độ cao. Thiệt hại do sét không chỉ làm hư hại đối với các công trình xây dựng như nhà ở, đường dây điện... mà ở Đồng Nai không hiếm trường hợp sét đã đánh chết người.

II. Bão, áp thấp nhiệt đới:

Bão, áp thấp nhiệt đới là hiện tượng thời tiết nguy hiểm nhất trong cơ chế gió mùa mùa hạ. Bão và áp thấp nhiệt đới là vùng áp thấp ở trung tâm, có ít nhất một đường đẳng áp gần tròn, có bán kính khoảng một trăm đến vài ba trăm cây số. Những đường đẳng áp ở đây thường dày sít cho nên gây ra tốc độ gió rất mạnh. Khi tốc độ gió gần trung tâm áp thấp đạt cấp 6 - 7 gọi là áp thấp nhiệt đới. Nhưng khi tốc độ gió gần trung tâm áp thấp đạt từ cấp 8 trở lên thì được gọi là bão.

Toàn bộ hệ thống của bão và áp thấp nhiệt đới (trừ phần trung tâm) có những chuyển động xoáy đi lên rất mãnh liệt, hình thành mây mưa dữ dội trên một vùng rộng lớn. Vùng gần trung tâm bão gió càng mạnh, nhưng ở tâm bão (mắt bão) thì trời ít mây, gió giảm và gần như tạnh mưa vì ở mắt bão có dòng khí lưu đi xuống. Khi tâm bão đi qua thì lại có mưa to đến rất to gió sẽ đổi hướng và mạnh lên đột ngột.

Trung bình từ tháng 6 đến tháng 11 bão thường đổ bộ vào phía Bắc vĩ tuyến 150. Từ tháng 11 đến tháng 12 bão thường vào (hoặc tan) phía Nam vĩ tuyến 150. Qua thống kê trên 100 năm gần đây (1981 - 1996) có 50 áp thấp nhiệt đới và bão vào nước ta ở phần phía Nam vĩ tuyến 150N. Từ thập niên 60 đến nay số cơn bão và áp thấp nhiệt đới tăng 40 - 60% so với trung bình 100 năm.

Đồng Nai ít khi chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão. Mỗi khi bão hoạt động ở giữa biển Đông hoặc khi vào gần bờ ở phía Nam vĩ tuyến 150 thì tỉnh ta sẽ có mưa vừa đến mưa to. Từ đầu thế kỷ đến nay (1997) ở Nam Bộ có ba cơn bão vào các năm 1904, 1952 và 1997. Số liệu điều tra cho thấy tốc độ gió mạnh ở hai cơn bão đầu chỉ khoảng cấp 8, cấp 9, nhưng cho mưa rất lớn. Mưa lớn của cơn bão ngày 20/10/1952 gây ra trận lũ lịch sử tại miền Đông Nam Bộ mà dấu ấn còn ghi đậm đến ngày nay.

Ngày 31/10/1997 một áp thấp nhiệt đới hình thành ở vào khoảng 80N; 1150E, chỉ sau 6 giờ áp thấp này đã mạnh lên thành bão số 5 (Linda) và di chuyển nhanh theo hướng Tây - Tây Bắc. Bão số 5 có sức gió ở gần trung tâm đạt tới cấp 10, gió giật cấp 11, cấp 12 (Côn Đảo) và đổi hướng nhiều lần. Khoảng 19 giờ ngày 2/11 bão đi qua khu vực Đầm Dơi - Ngọc Hiển (Cà Mau), với sức gió đạt cấp 8, cấp 9, gió giật cấp 10. Bão số 5 có sức tàn phá ghê gớm gây thiệt hại nghiêm trọng cả về của và người cho nhân dân vùng duyên hải từ Cần Giờ đến Kiên Giang.

III. Rãnh xích đạo, dải hội tụ nhiệt đới:

Vùng giữa hai đới tín phong Bắc và Nam bán cầu tồn tại một dải áp thấp dài và rộng, đó là rãnh xích đạo. Rãnh xích đạo nói chung có trục nằm theo chiều vĩ hướng và không cố định. Vị trí trung bình rãnh ở 50 vĩ độ Bắc (xích đạo khí tượng).

Từ tháng 6 đến tháng 9, rãnh xích đạo hoạt động trong khoảng Bắc Ấn Độ Dương - Đông Dương bao gồm cả biển Đông. Khi rãnh xích đạo xuất hiện hoàn lưu đóng kín thì thời tiết ở đó rất xấu, mưa nhiều trên diện rộng, thường là một dải ở rìa đường hội tụ của rãnh xích đạo.

Đường hội tụ của rãnh xích đạo còn gọi là dải hội tụ nhiệt đới chỉ hình thành trên rãnh áp thấp xích đạo, song không liên tục. Phía Bắc dải hội tụ là gió tín phong Đông Bắc, phía Nam là gió Tây Nam. Bão thường hình thành ở khu vực hoạt động của dải hộïi tụ.

Rãnh xích đạo - dải hội tụ nhiệt đới cho thời tiết rất xấu ở hai rìa của nó, song phân bố không đều. Nơi nào có hội tụ mạnh sẽ có mưa rào và dông trong ngày, thường là cho mưa vừa đến mưa to, cá biệt cho mưa rất to. Thời gian mưa tồn tại dài hay ngắn tùy thuộc vào sự di chuyển của khối không khí. Nó có thể cho mưa một vài ngày đến cả tuần gây lũ lụt hoặc lũ quét cho các vùng trũng ven sông, suối.

Bảng 16: Lượng mưa từ ngày 21 - 31/8/1978 một số nơi ở Đồng Nai

ĐỊA

ĐIỂM

LONG THÀNH

TÂN ĐỊNH

TRỊ  AN

LONG KHÁNH

XUÂN TÂM

TÚC TRƯNG

TÂN PHÚ

TÀ  LÀI

Lượng mưa

260

343

357

197

279

344

371

384

Bảng 16 minh chứng sự hoạt động của dải hội tụ ở 11 ngày cuối tháng 8 - 1978 cho mưa rất lớn gây lũ lụt không những ở Đồng Nai mà cả miền Tây Nam Bộ.

IV. Hạn bà chằn:

Chúng tôi đã nói qua kiểu thời tiết nắng ít mưa trong mùa mưa, đó là hạn bà chằn. Hạn bà chằn thường xảy ra từ cuối tháng 5 đến khoảng đầu tháng 8. Đây cũng là một hiện tượng thời tiết nguy hiểm cho sản xuất nông nghiệp.

Căn cứ vào cán cân ẩm, chúng tôi đã xác định được các loại hạn ở thời kỳ đầu và giữa mùa mưa (xem bảng 17). Thời gian được coi là hạn trong mùa mưa (từ 1/5 - 31/10) ít nhất phải có 5 ngày liên tiếp không mưa hoặc có mưa nhưng lượng mưa nhỏ hơn 1/2 lượng bốc thoát hơi khả năng.

- Hạn loại I:        Là thời gian kéo dài từ 5 - 7 ngày

- Hạn loại II: Là thời gian kéo dài bằng và trên 8 ngày.

Bảng 17: Tần suất xuất hiện các loại hạn (%)

 

LOẠI HẠN

HẠN ĐẦU MÙA (THÁNG 5 - 6)

HẠN GIỮA MÙA (THÁNG 7 -8)

ĐỊA ĐIỂM

Loại I

Loại II

Loại I

Loại II

Tà Lài

75

25

83

17

Túc Trưng

73

28

100

0

Long Khánh

94

6

73

27

Thống Nhất

85

15

77

23

Biên Hòa

95

5

72

28

Comments