1.3. Đợt nhập cư của nhóm người Hoa vào Cù Lao Phố và sự ra đời của thương cảng Cù Lao Phố

I.3. Đợt nhập cư của nhóm người Hoa vào Cù Lao Phố và sự ra đời của thương cảng Cù Lao Phố:

Năm 1679, Tổng Binh trấn thủ các địa phương thủy lục ở Long Môn thuộc tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) là Dương Ngạn Địch và phó tướng Hoàng Tấn; cùng Tổng Binh trấn thủ các châu Cao, Lôi, Liêm là Trần Thắng Tài (tức Trần Thượng Xuyên) và phó tướng Trần An Bình đem binh biền và gia quyến trên 3.000 người, trên 50 chiến thuyền vào cửa biển Tư Dung và cửa Đà Nẵng xin các chúa Nguyễn cho tỵ nạn trên đất Việt. Đây là nhóm người Hoa trung thành với nhà Minh, không chịu thần phục nhà Thanh nên đã nổi dậy phất cờ “bài Mãn phục Minh” nhưng bất thành. Thấy họ lâm vào cảnh thế cùng lực tận, chúa Nguyễn đã chấp thuận cho phép họ nhập cư.

Chúa Thái Tông: “... bèn khiến đặt yến tiệc đãi họ, an ủi, khen ngợi, cho các tướng lãnh y chức cũ, phong thêm quan tước mới, khiến vào ở đất Đông Phố để mở mang đất ấy. Họ được các tướng Vân Trình, Văn Chiêu hướng dẫn, binh thuyền tướng sĩ Long Môn của Dương Ngạn Địch, tiến vào cửa Lôi Lạp, theo cửa Đại, cửa Tiểu, đến định cư ở Mỹ Tho, binh lính tướng sĩ Cao, Lôi, Liêm của Trần Thượng Xuyên, Trần An Bình tiến vào cửa biển Cần Giờ rồi lên định cư ở Bàn Lân, xứ Đồng Nai (Biên Hòa ngày nay).

Cù Lao Phố là một bãi phù sa nằm giữa sông Đồng Nai, “dài dặm dư, rộng 2/3 dặm, cách phía đông trấn độ 3 dặm ([1][6]). Phía Nam của cù lao là sông Phước Long. Ở giữa dòng sông cách trên 4 dặm 1/2 thiên về phía Bắc “có đá cự tích, còn gọi là thạch than (thác đá hay đá hàn)” ([2][7]). Đây là mô đá gồ ghề lớn nhỏ chồng chất, có vực sâu, thế nước chảy xiết và sóng vỗ ào ạt. Phía Bắc của cù lao là sông Cát, còn gọi là Sa Hà hay Rạch Cát hoặc Hậu Giang cách phía Đông trấn Biên Hòa 3 dặm 1/2 và chảy quanh Cù Lao Phố ([3][8]). Cù Lao Phố có hai rạch nhỏ là rạch Ông Ạn và rạch Lò Gốm, đưa nước sông Đồng Nai chảy vào tận những cánh đồng xa tít nằm sâu trong lòng cù lao, rất thuận lợi cho trồng trọt.

Cù Lao Phố có tên là Bãi Đại Phố, Giản Phố và Cù Châu. “Cù Châu là nói địa thế khất khúc chạy tới như hình con hoa cù (rồng con có sừng) uốn khúc giỡn nước nên nhân đó gọi tên” (4). Cù Lao Phố có ba thôn: Nhất Hòa thôn, Nhị Hòa thôn, Tam Hòa thôn với 12 ấp: Hưng Phú, Tân Giám, Bình Tự, Bình Xương, Tân Mỹ, Bình Kính, Tân Hưng, Thành Đức, Bình Hòa, Bình Quang, Long Thới, Hòa Quới.

Năm 1679, khi mới đến Trấn Biên, Trần Thượng Xuyên và binh lính đồn trú tại Bàn Lân ([4][10]), Bến Gỗ. Số người Hoa hiện diện trong thời gian đầu là một bộ phận nhỏ so với tổng số 3.000 người sang Việt Nam.

Buổi đầu đến định cư khai phá, nhóm Hoa kiều này khắc phục những trở ngại thiên nhiên trong đời sống hàng ngày như chặt đốn cây cối, phát cỏ rậm xung quanh khu vực định cư, khai thông nguồn nước, mở mang đường ngõ... Vấn đề giải quyết lương thực được đặt lên hàng đầu, tuy nhiên do số lượng không nhiều, nên mức độ khai phá mở mang của nhóm này vẫn chưa có đóng góp đáng kể. Vả lại đối với nhóm người Hoa này thì nông nghiệp không phải là phương thức sinh sống chủ yếu. Họ có tham gia khai phá đất đai để sản xuất nông nghiệp, nhưng đó chỉ là một phương tiện để sau đó chuyển sang kinh doanh buôn bán.

Sau khi đến định cư khai khẩn, nhóm người Hoa do Trần Thượng Xuyên cầm đầu đã nhìn thấy Cù Lao Phố có những điều kiện thuận lợi cho việc kinh doanh buôn bán nên họ đã di chuyển về đây.

Cù Lao Phố đã sớm là nơi tập trung các nghề thủ công phong phú như: nghề dệt chiếu, nghề dệt tơ lụa, nghề gốm, nghề đúc đồng, nghề nấu đường mía lau, nghề làm bột, làm bánh cưới, nghề làm đồ gỗ, nghề làm pháo thăng thiên..., các nghề này đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong dân gian như những địa danh “chợ Chiếu, xóm Cửi, xóm Lò Đúc, rạch Lò Gốm...”. Điều này nói lên sự phát triển kinh tế mạnh mẽ của Cù Lao Phố, tạo tiền đề cho sự hình thành trung tâm buôn bán vào bậc nhất của Nam bộ - thương cảng Cù Lao Phố mà người Hoa gọi là Nông Nại Đại Phố, trong thế kỷ XVIII.



([1][6]) Trònh Hoaøi Ñöùc, Sñd, taäp Trung, tr.20

([2][7]) Trònh Hoaøi Ñöùc, Sñd, taäp Trung, tr.20 - 21.

([3][8]) Cuø Lao Phoá nay laø xaõ Hieäp Hoøa, thuoäc thaønh phoá Bieân Hoøa, tænh Ñoàng Nai. Baéc giaùp phöôøng Thoáng Nhaát, Nam giaùp xaõ Taân Vaïn, Ñoâng giaùp phöôøng An Bình vaø Tam Hieäp, Taây giaùp phöôøng Quyeát Thaéng vaø xaõ Böûu Hoøa, noái lieàn noäi oâ thaønh phoá Bieân Hoøa baèng hai caàu Ghaønh vaø Raïch Caùt (treân Quoác loä 1) caùch thaønh phoá Bieân Hoøa veà phía Taây Nam 1 km, caùch TP.Hoà chí Minh veà phía Ñoâng Baéc 31 km.

([4][10]) Baøn Laân theo Sôn Nam laø tieáng "Baèng Laêng" noùi traïi ra. Baøn Laân laø phía chôï Bieân Hoøa ngaøy nay (Xöa vaø Nay soá 41B - thaùng 7/1997).

Comments