1.1. Thời khẩn hoang tới triều Nguyễn

Năm 1698, Chưởng cơ Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược vùng đất phương Nam, đặt phủ Gia Định (hiểu là cả Nam kỳ) gồm hai huyện Tân Bình (sau Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh...) và huyện Phước Long (sau thành tỉnh Biên Hòa rộng lớn) và hệ thống hành chính (các tổng, các làng, xã). Phủ Gia Định vào thời điểm này đã có 40.000 hộ làm ăn sinh sống. Ở vùng đất mới, việc tổ chức hành chánh chưa chặt chẽ, Nhà nước thu thuế dựa trên sự tự khai (diện tích, hạng ruộng đất...) của các hộ, không có quan chức nho lại nào đi xác minh tại chỗ nên việc khai man ẩn lậu thuế khá phổ biến.

Sách Phủ biên tạp lục (viết năm 1776) của Lê Quí Đôn viết: Huyện Phước Long và các thuộc số người 5532 người, trừ các sắc lính và cùng đào (người quá nghèo trốn thuế), còn nộp thuế 4820 người, thu tiền 10.233 quan 2 tiền 52 đồng, gạo 113 bao 22 thưng 5 cáp 3 thược... Thuế đò cửa Tắc Khái 120 quan... Chợ và đò Đồng Nai thuế 60 quan.

Năm 1836, vua Minh Mạng phái Trương Đăng Quế cầm đầu một phái đoàn vào Nam kỳ lập địa bạ, từ tháng 2 âm lịch đến ngày 10 tháng 5 âm lịch thì làm xong địa bạ hai tỉnh Biên Hòa và Gia Định. Sách Đại Nam thực lục cho biết mức thuế hồi ấy được ấn định như sau:

- 1 mẫu thảo điền đóng 26 thăng thóc, 3 tiền thập vật.

- 1 mẫu sơn điền đóng 23 thăng thóc, 3 tiền thập vật.

- 1 mẫu dâu mía đóng 2 quan tiền (1 quan = 600 tiền)

- 1 mẫu cau đóng 1 quan 4 tiền

- 1 mẫu tre, dừa nước đóng 4 tiền.

- 1 mẫu hồ tiêu đóng 30 cân hồ tiêu (khoảng 15 kg).

- 1 mẫu ruộng muối đóng 7 phương muối.

Người ta ước tính tỉnh Biên Hòa hồi đó thu khoảng 275.000 thăng thóc và 33.045 tiền thập vật, thuế ruộng... đó là chưa kể thuế đất.

Người dân đinh hàng năm còn phải nộp nhiều loại thuế: thuế sai dư (thuế thân), tiền tiết liệu (nộp dịp Tết), tiền thường tân (lễ cơm mới), tiền cước mễ (để chở lúa)... Cứ sáu năm một lần duyệt tuyển lớn, ba năm một lần duyệt tuyển nhỏ, quan lại xuống cơ sở làm việc khoán thuế cho từng thôn xã theo dân số. Như vậy các khoản thuế má của dân Biên Hòa đóng không phải nhỏ. Nhân viên thu thuế ở làng, xã gọi là tướng thần lại.

Comments