25. Di tích Mộ - đền thờ Đoàn Văn Cự và những nghĩa binh của Hội kín yêu nước ở Biên Hòa

Di tích Mộ và đền thờ Đoàn Văn Cự ở hai địa điểm: phần mộ thuộc phường Long Bình và đền thờ thuộc phường Tam Hiệp.

Phần mộ thuộc khu phường Long Bình, bên phải quốc lộ I, cách vòng xoay Tam Hiệp chưa đầy 1 km, tính từ hướng vòng xoay đi Hố Nai. Nơi an táng Đòan Văn Cự, thủ lĩnh hội kín “Thiên Địa hội” ở Biên Hòa và 16 nghĩa binh tử vong trong trận tấn công của Pháp vào Bưng Kiệu năm 1905.

Mộ tọa lạc trên khu đất khá bằng phẳng cách trung tâm thành phố Biên Hòa 8km đường chim bay. Nguyên thủy chỉ là nấm mồ chôn cất đơn sơ. Vào năm 1956 và 1990 được nhân dân trùng tu lại theo lối xây cất mới. Mộ hình chữ nhật, dài 16,5m, rộng 2m. Phía sau là ngôi miếu nhỏ thờ hương hồn Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh, bài trí đơn giản. Bên  cạnh mộ là dòng suối Linh, một con suối đẹp của khu rừng Bưng Kiệu xưa nhưng nay đã bị cạn dòng.

Phần di tích đền thuộc, tọa lạc trên Quốc lộ 15 – nay là đường Phạm Văn Thuận, phường Tam Hiệp. Ngôi đình cũng được xây cất từ năm 1956 làm chỗ tôn thờ Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh, cách phần mộ khoảng 1km về hướng đông bắc. Đền tọa lạc trên khu đất bằng phẳng, kiến trúc xây theo kiểu chữ tam (=), gồm hai phần chính: nhà võ ca và chánh điện. Nhà võ ca đối diện với đền thờ chính; bên trong có sân khấu nhỏ dùng để tổ chức hát bội trong những dịp tổ chức đại lễ.

Chánh điện chia thành ba gian bởi những hàng cột gỗ sao, trên cột đều có liễn đối. Gian chính giữa thờ thần, bàn hương án bằng gỗ khắc chạm rồng chầu mặt trời, chim muông... được sơn son thếp vàng, hai bên là hàng bát bửu. Hai gian bên thờ tả hữu ban liệt vị. Dọc mặt tường tả hữu thờ Tiền Hiền, Bạch Mã, Tiên Sư, Thổ Công.

Trang sử chống ngoại xâm Biên Hòa gắn liền với một số tổ chức Hội kín yêu nước đầu thế kỷ XX. Anh hùng kháng Pháp Đoàn Văn Cự là thủ lĩnh của Tổ chức Hội kín đánh Pháp. Ông quy tụ nhiều người yêu nước, đặc biệt tầng lớp thanh niên, chọn Bưng Kiệu làm căn cứ để tích trữ lương thực và tập luyện võ nghệ. Kế hoạch tấn công quân Pháp bất thành, Đoàn Văn Cự và một số nghĩa quân hy sinh trong cuốc vây càn của quân Pháp vào năm 1905.

Đáo lệ hàng năm, đến ngày 8 tháng 4 âm lịch, nhân dân địa phương thiết lễ giỗ bằng một độ tế rất long trọng, tưởng nhớ anh hùng Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa quân xả thân  vì đại cuộc chống Pháp đầu thế kỷ XX. Di tích đình Mộ và đền thờ Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh được xếp hạng cấp quốc gia theo quyết định số 722/QĐ/BVHTT của Bộ Văn hóa – Thông tin ngày 29 tháng 11 năm 1997.

Comments