31. Di tích nào ở Biên Hòa được Nguyễn Ái Quốc đề cập trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”?

Đó là di tích Đài  Kỷ Niệm (còn gọi là Đài Chiến Sĩ) nằm ở vị trí trung tâm các con đường lớn ở nội ô thuộc phường Trung Dũng, thành phố Biên Hòa. Công trình này được chính quyền thuộc địa Pháp xây dựng năm 1923 với tên gọi “Đài kỷ niệm người Việt trận vong“.

Đài Chiến sĩ là một công trình đặc sắc thời bấy giờ. Đây là công trình kiến trúc được mô phỏng theo kiểu ngọ môn Huế thời nhà Nguyễn do vợ chồng giáo sư Robert Balick và đội ngũ giáo viên, học sinh trường Bá nghệ Biên Hòa (tiền thân của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đồng Nai) thi công.

Bệ chân đài được tôn cao so với bề mặt chung quanh. Hai trụ đá được tôn cao, trên mỗi trụ được chạm khắc với đường nét tinh tế. Phần nối hai trụ với những mảng trang trí tinh tế. Trên thân của trụ đá có câu đối chữ Hán với nội dung:”Dũng sĩ trí thân phò Tổ quốc danh bi biểu trụ vạn cổ chấn lưu phương. Chinh hồn toàn tiết phân hương quan thu cúc xuân hoa truyền điệt tử” được thực hiện công phu bằng gốm với màu sắc hài hòa. Tấm bia đá khắc chữ Hán ghi tên những con người ở Biên Hòa đã bỏ mạng vì nước Pháp. Họ là những người dân thuộc địa bị bắt lính và chiến đấu trên những mặt trận xa quê hương mà thực dân Pháp chủ mưu. Bên chân hai trụ có hình tượng lân chầu bằng gốm. Bốn góc chân đài có hình ảnh của tượng rồng làm bằng gốm men xanh Biên Hòa tỏa xuất ra bốn hướng.

    Trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp“, Nguyễn Ái Quốc đã nhắc đến di tích này khi chính quyền thuộc địa Pháp tổ chức khánh thành vào ngày 21 tháng 01 năm 1923. Đây là một sự mỵ dân của chính quyền thực dân. Với bút pháp giản dị nhưng hết sức hùng hồn, Nguyễn Ái Quốc đã dành những lời tâm huyết đứng về phiá những con người cùng khổ, lên án chế độ thực dân tàn bạo chà đạp một dân tộc, nghiền nát từng số phận con người của đất nước nô lệ, đánh đi bức thông điệp, bản cáo trạng đến những quốc gia, những dân tộc và cả những số phận bị áp bức chỉ còn một con đường duy nhất là vùng lên tự giải phóng.

   Khi đề cập đến việc chính quyền thực dân Pháp tổ chức xây dựng và khánh thành công trình này, Nguyễn Ái Quốc đã viết:” Để lấy tiền bỏ vào quỹ xây dựng Đài Kỷ niệm người Việt trận vong của tỉnh ở Biên Hòa, ban tổ chức ngày hội đang tích cực chuẩn bị một chương trình tuyệt diệu….Tóm lại, sẽ có nhiều và đủ thứ trò chơi để ai ai cũng có thể góp phần làm việc nghĩa một cách thú vị nhất trần đời…Thật là thời đại khác, phong tục khác. Nhưng phong tục kỳ quái làm sao….Như thế là trong một việc mà chính quyền thuộc địa đã phạm hai tội ác đối với nhân dân”.

   Diện mạo di tích Đài Chiến sĩ được tu sửa, tôn tạo với một khuôn viên khang trang đẹp đẽ, trở thành một công viên văn hóa tô điểm làm đẹp thành phố Biên Hòa. Trải qua gần  một thế kỷ kể từ khi xây dựng đến nay, thời gian bao lần làm phai nhạt hư hoại nhưng di tích Đài mãi mãi là một bằng chứng không thể chối cãi tố cáo tội ác của thực dân Pháp, nhắc nhở cho người dân xứ Biên Hòa một thời lịch sử đau thương dưới ách thống trị ngoại bang để biết vươn lên tự cường xây dựng một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Di tích Đài Chiến sĩ (Đài Kỷ niệm) được xếp hạng cấp quốc theo quyết định số 1288/VH - QĐ của Bộ Văn hóa ngày 16 tháng 11 năm 1988.

Comments