13. Tục thờ Hổ thần trong các miếu, đình tại Đồng Nai

Hầu hết các ngôi đình ở Đồng Nai đều có miếu hay bàn thờ Cọp với các tên gọi như Hổ thần, Mãnh hổ Sơn quân, Bạch Hổ, Chúa Sơn Lâm...Trước các đình thường có những bức bình phong được chạm trổ, đắp phù điêu, vẽ thể hiện hình tượng của vị chúa tể rừng xanh này trông dáng vẻ uy nghi, oai dũng.

Tục thờ thần Hổ là một trong những tín ngưỡng dân gian của những người di dân từ thuở trước còn lưu lại. Biên Hòa – Đồng Nai là vùng đất mới núi rừng bạt ngàn, nhiều thú dữ; đặc biệt nhiều cọp:“Đồng Nai xứ sở lạ lùng. Dưới sông sấu lội trên giồng cọp um” đã đe dọa trực tiếp đến cuộc sống, quá trình khẩn hoang của những người di dân. Vì vậy, tâm lý lo sợ về mối nguy hiểm này đã khiến cho họ thờ Cọp, tôn Cọp lên chức Ông Cả của làng xóm để mưu cầu một cuộc sống bình yên. Hằng năm, tại đình khi diễn ra lễ cúng tế, tại bàn thờ thần Hổ thường được cúng bằng thịt heo. Có những nơi, người ta tin rằng, vào ban đêm, thần Hổ sẽ về hưởng và đem một tờ sớ khác cho làng xóm.

Tại một số đình, còn có tục thờ “Thanh Long và Bạch Hổ”. Đây là một quan niệm về thuật phong thủy. Xem như thế đất của đình là mạch quý, bên tả có Thanh Long bảo vệ, hữu có Bạch Hổ trấn giữ nên không có gì xâm phạm được. Hoặc bức bình phong có hình Sơn Quân có thể hiểu là một dạng yếm bùa các thế lực tà ma không được đến khu trung tâm khi đã có vị chúa tể này canh gác.

Ngày nay, vùng Biên Hoà – Đồng Nai phát triển cảnh quan có nhiểu đổi thay. Thú dữ, trong đó có loài Cọp không còn quấy nhiễu như xưa, thậm chí chúng còn đứng trước nguy cơ bị diệt chủng. Thế nhưng, tín niệm trong dân gian về thờ Hổ thần vẫn còn được bảo lưu, duy trì trong một chừng mực nhất định. Nhiều câu chuyện liên quan đến loài Cọp với người dân trong quá trình khai khẩn xưa vẫn còn đựơc truyền tụng. Chuyện đánh Cọp cứu dân ở vùng Phú Hội (Nhơn Trạch), Hóc Ông Che (Hoá An)…, chuyện Cọp giúp người, người giúp  với sự tích Miếu Bà Mụ ở Bến Gỗ (Long Thành), chuyện Cọp dữ đựơc cảm hoá trở nên hiền lành ở Bửu Long (Biên Hoà), Đá Chồng (Định Quán)…như nhắc nhớ về một thờ xa xưa của những lớp di dân đến khai khẩn cách đây trên ba thế kỷ.

Người Việt ở Biên Hoà thờ thần Hổ với những thần hiệu khá độc đáo trong các miếu thờ. Trong số những miếu thờ, hình ảnh vị chúa tể Sơn lâm đựơc khắc hoạ bằng hình ảnh oai vệ, hay danh xưng đựơc ca ngợi tột bật lên hàng thần, hàng tướng, hàng Cả. Miếu thờ thần Hổ ở đình Hoà Qưới (Cù lao Phố – xã Hiệp Hoà) có hai câu đối ca ngợi sức mạnh của đệ nhất Mãnh Hổ tướng quân:”Hùng hào tuấn kiệt nhứ mãnh hổ. Anh dũng oai linh thị sơn lâm”.

Đặc biệt, trong các miếu thờ thần Hổ  ở Đồng Nai, duy nhất có một miếu thờ mà trong đó bày phần đầu thật của một con Cọp. Đây là nét độc đáo hiếm thấy trong tục thờ này ở Nam Bộ. Phải chăng, điều này thể hiện sự dung dị, hài hoà trong cách sống, tín niệm của những lớp di dân trứơc đây. Trước sức mạnh của muông thú, họ vừa nể sợ, sẵn sàng thờ cúng, tôn Cọp lên hàng thần linh để mưu cầu cuộc sống bình yên nhưng họ cũng sẵn sàng thể hiện sức mạnh của mình nếu đã kính cẩn, muốn sống hài hoà nhưng không đựơc tôn trọng, điều cầu mong chính đáng không đựơc đáp ứng?

Những chuyện kể về Cọp rất đa dạng và mang nhiều sắc thái khác nhau. Nó bổ sung cho kho tàng chuyện kể văn hóa dân gian Đồng Nai thêm phong phú. Qua những chuyện kể về Cọp đã phản ánh về buổi đầu lịch sử của việc khai khẩn đất Biên Hoà - Đồng Nai. Đó là sức sống mãnh liệt của các lớp người đi trước; những phong tục, tập quán của họ trên vùng đất mới trong cuộc đấu tranh khắc nghiệt với thiên nhiên để khai phá, mở cõi, xây dựng cuộc sống.

Comments